Liefde – waar denk je aan als je dat woord hoort? Misschien aan Valentijnsdag, aan verliefd zijn of een romantische film. De liefde wordt volop beschreven en bezongen, ze heeft al miljarden mensen geïnspireerd. Dat is niet zo vreemd. Liefde is iets dat we allemaal nodig hebben – van klein tot groot en van jong tot oud. Iedereen verlangt er ter diepste naar om door anderen geliefd te zijn, om zich gezien te voelen. Ja, zelfs de moeilijkste mensen die zo hard hun best doen om dat te ontkennen. Zij die roepen: “Ik kan het zelf wel!” Veel mensen lijken onafhankelijk, maar in hun harten knaagt de leegte.
Liefde, dat komt ook in het Mattheüsevangelie aan bod. Een joodse wetsgeleerde vraagt aan Jezus: “Meester, wat is het grootste gebod in de wet?” Eigenlijk een strikvraag, want de joodse wet telt 613 geboden. Zou Jezus er één uitlichten, dan zou hij daarmee de andere 612 ontkrachten. Maar Jezus laat zich niet vangen. In plaats daarvan herleidt hij de volledige wet tot zijn essentie. Dit is Jezus’ opmerkelijke antwoord aan de Schriftgeleerden:
“Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dit gebod is het eerste en het belangrijkste. Het tweede gebod komt op hetzelfde neer: “Heb uw naaste net zo lief als uzelf.”
Mattheüs 22:37-39
Keurslijf
Wetten en regels – we komen ze ook vandaag overal tegen. Bij sommige hoeven we nauwelijks nog na te denken; ze zijn een automatisme geworden. Misschien maar goed ook. Want stel nu dat er bij elke winkel een bordje moest hangen waarop staat dat het niet is toegestaan spullen wegnemen zonder te betalen. Of dat verkeersagenten elke weggebruiker afzonderlijk moesten verhinderen om te gaan spookrijden. Wetten zijn nodig om een rechtvaardige samenleving vorm te geven. Zonder regels wordt de wereld een chaos. Maar als het er teveel zijn, als ze te strikt worden gehanteerd of niemand de zin er nog van begrijpt, kunnen wetten en regels een keurslijf worden. De wetsgeleerden in ons verhaal volgen nauwgezet alle 613 regeltjes, en ze zien erop toe dat anderen dat ook doen.
Jezus ziet wel hoe hard de wetsgeleerden hun best doen; dat ze de heilige rustdag respecteren, nauwgezet hun tienden geven… maar hij kijkt dieper dan dat. De rechtvaardigheid van deze mensen beperkt zich tot de oppervlakte. Het is aangeleerd gedrag met als doel gezien te worden, de beste te zijn, misschien ook wel uit vrees voor straf. Maar terwijl deze wetsgeleerden zo ontzettend hard hun best doen, ontbreekt hen iets. Hun harten zijn leeg.
Een heilig moeten
“De liefde doet de naaste geen kwaad; daarom is de liefde de vervulling van de wet”, benadrukt de apostel Paulus in zijn brief aan de Romeinen. De Bijbel bevat dan ook een uitputtende hoeveelheid teksten die gelovigen oproepen om liefde tot een levensstijl te maken.
Dat klinkt misschien eenvoudig, maar deze wetsgeleerde spiegelt ons voor hoe moeilijk het in de praktijk is om de essentie te vatten. Het verbond dat God met de wereld sloot, is universeel. Maar geloven werd religie, en religie vervalt gemakkelijk tot een heilig moeten. En ja, dat gebeurt ook onder christenen. Veel gelovigen blijven dogma’s en stellingen herhalen zonder daar de diepgang van te begrijpen, en zonder dat die iemands hart nog raken. Leerstellingen hebben soms het karakter aangenomen van een wet, om onszelf en anderen daaraan af te kunnen meten. Niet zelden met tragische gevolgen. Schijnheiligheid en schijn-rechtvaardigheid kunnen diepe wonden slaan, zelfs levens ruïneren.
De essentie is liefde
Veel mensen doen ontzettend hard hun best om rechtvaardig te leven, en toch blijft er een leegte in hun hart bestaan. Het lijkt wel alsof God nooit tevreden is of zich ergens in een ver universum bevindt. Is dat soms ook jouw gedachte? Jezus deelt vandaag een geheimnis met ons. De essentie van geloven is liefde. De apostel Johannes schrijft in zijn eerste brief:
“Wie niet liefheeft, kent God niet, want God is liefde.”
1 Johannes 4:8
Willen we God beter begrijpen, dan moeten we dus stilstaan bij de essentie van de liefde. Wat is liefde als ze op zichzelf blijft bestaan? Liefde mist haar diepste grond als ze niet wordt beantwoord of kan worden gedeeld. Evenzo verlangde God er niet naar op zichzelf te blijven, maar leven te creëeren en daar een relatie mee aan te gaan. De Eeuwige wil ons, u en mij, als zijn kinderen omarmen.
God is liefde. Pas als we werkelijk beseffen wat het betekent om door onze Maker geliefd te zijn, en hoe diep God bij ons leven betrokken is, onze pijn wil voelen en onze zorgen delen, ontstaat er ruimte in ons hart om in de voetsporen van Christus te treden. De basis van navolging van Christus is relatie, resulterend in een verandering van hart waardoor we anders in de wereld komen te staan. Dan handelen we niet langer uit vrees voor straf, al mopperend of uit plichtsgevoel, maar omdat ons hart ons tot goede daden drijft.
Jezus kwam niet naar de aarde om mensen aan een nieuwe religie te onderwerpen. Hij kwam bovenal om gestalte te geven aan de bevrijdende kracht van Gods liefde. Zijn we bereid daar gehoor aan te geven en innerlijk veranderde mensen te worden? Amen
Dit is een bewerking van de overdenking tijdens de oecumenische viering in AZ Monica Antwerpen op 10 september 2023 (c) drs. Kelly Keasberry
Geef een reactie