“Als ons hart ons niet aanklaagt, dan kunnen we ons vol vertrouwen tot God wenden en ontvangen we van Hem wat we maar vragen.” (1 Johannes 3:21-22). Het zijn woorden die raken aan de kern van ons geestelijk leven. Een aanklacht in je hart kan je gebeden belemmeren. Maar wat is dat precies: een hart dat je aanklaagt? Tijd om dieper te graven en te ontdekken wat dat betekent.
In de protestantse traditie wordt die tekst vaak in verband gebracht met het geweten. Een zuiver geweten is inderdaad van groot belang voor onze relatie met God. Daarvoor moeten we onszelf kritisch onderzoeken en onze innerlijke donkere hoekjes aan het licht brengen. Toch is de betekenis van het Griekse woord voor aanklagen, kataginōskō (καταγινώσκω) breder dan het geweten alleen. Het heeft ook betrekking op de verwijten die in onze wereld en in onze harten kunnen rondspoken.
Twistzieke vrouw
We leven in een wereld vol verwijten. Giftige woorden, voortkomend uit jaloezie, afgunst, onbegrip en frustratie kunnen je hart pijnlijk treffen. “Beter te wonen op een hoek van het dak dan samen te wonen met een twistzieke vrouw”, tekende koning Salomo op in Spreuken (21:9). Mogelijk sprak hij uit ervaring, want Salomo had meerdere vrouwen die geestelijk lang niet altijd op dezelfde golflengte zaten. Toch lijkt de tekst vooral bedoeld als waarschuwing om jezelf te beschermen tegen een toxische omgeving waarin je voortdurend wordt aangeklaagd.
Aangeklaagd worden, het overkomt ons allemaal weleens. Misschien werd je vroeger net als ik jarenlang op school gepest. “Daar word je flink van”, zeggen mensen weleens, maar pesten is niet onschuldig. Het is een voortdurende regen van aanklachten tegen wie we zijn; een miskenning van onze unieke gaven en talenten. Pesten verhindert je om tot bloei te komen. Ook de harde woorden van anderen kunnen als giftige pijlen zijn. Woorden hebben kracht, daarom is het belangrijk dat we onze woorden zorgvuldig kiezen.
Het verschil tussen aanklacht en constructieve feedback
Aanklachten worden vaak verward met constructieve feedback, maar er is een wezenlijk verschil. Als een moeder tegen haar zoon zegt: “Wat ben jij toch een ontzettende oen!”, dan is dat een aanklacht. Maar als de moeder haar zoon op zijn fout wijst en vertelt hoe hij zijn gedrag kan verbeteren, dan is dat constructieve feedback. Constructieve feedback helpt je om jezelf te verbeteren en te groeien, maar een aanklacht richt zich tegen de persoon.
In Openbaringen spreekt Johannes over de ‘kategoros’: “de grote aanklager van de gelovigen, die hen dag en nacht beschuldigt van zonden en tekortkomingen.” (Openbaringen 12:10) Er zit naar alle waarschijnlijkheid geen wezentje met hoorntjes op je schouder om je dag en nacht aan te klagen. Maar wat we wél zien in de wereld om ons heen, is dat de aanklager werkt door de zwakheden van mensen. Gevoelens van afgunst, valse vermoedens, rivaliteit, wantrouwen, haat of nijd gaan maar al te vaak een eigen leven leiden. Met alle tragische gevolgen van dien. Relaties barsten, samenwerkingsverbanden lopen stuk en het werk dat God in mensen begonnen is, wordt verhinderd of afgebroken.
Geroepen om lief te hebben
Als mensen zijn we geroepen om elkaar lief te hebben. Liefde is een basisbehoefte. Wil een mens tot bloei kunnen komen, dan is een liefdevolle en veilige omgeving essentieel. Maar als een ouder of partner zich voortdurend als aanklager gedraagt, dan is het bijna onmogelijk om tot bloei te komen. Dat is waarom Salomo zegt dat het beter is om op het dak te wonen dan in één huis met een twistzieke vrouw. Je houdt zo’n situatie misschien een tijdje vol, maar de kans is groot dat je op een dag buigt en knakt.
Aanklager in je hart
Tot nu toe hadden we het over aanklagers in onze omgeving. Maar wat als de aanklager in jezelf zit, in je eigen hart? Dan lijkt er geen ontsnappen aan. Toch is dat een kwaal waar ontzettend veel mensen mee worstelen, wie weet jij ook wel. Herken je dat stemmetje in je hart dat je voortdurend aanklaagt, dat je vertelt dat je nooit goed genoeg bent, dat je zult mislukken, dat je waardeloos bent? Dat is niet de waarheid van God over je leven. De Bijbel zegt dat God voor ons wil wat goed, volmaakt en welgevallig is. (Romeinen 12:2)
Waar komt dat stemmetje dan vandaan? Vaak komt het voort uit ervaringen uit het verleden, uit kritische en veroordelende woorden die anderen over ons uitspraken, en die we geïnternaliseerd hebben. Als we maar vaak genoeg te horen hebben gekregen dat we iets niet kunnen, dan gaan we dat uiteindelijk zelf geloven. De aanklager is als het ware onder onze huid gekropen. “Wie vindt mij nu leuk”, zeggen we tegen onszelf, of: “Het zal toch wel weer niets worden.” Zo’n strenge innerlijke criticus kan je onvrij maken, je relatie met God en anderen belemmeren en je afscheiden van Gods overweldigende liefde.
Sta op en wandel
Maar we zijn niet geroepen om geketend door het leven te gaan! We zijn geroepen om vrij te zijn. De kern van het evangelie is dat Jezus Christus voor ons de prijs heeft betaald. Zijn offer heeft ons vrijgemaakt van alles wat ons aanklaagde en de weg geopend om in vrijheid te leven. Als we dat offer in dankbaarheid aanvaarden en naar Zijn geboden leven, heeft de aanklager geen macht meer over ons.
“Sta op en wandel”, sprak Jezus de zieke toe. (Johannes 5:8) Vandaag roept Jezus ook jou en mij op om op te staan en te wandelen. Wat anderen ook over ons gezegd hebben, welke woorden ons ook hebben neergedrukt, hoe hard de aanklager ook zijn best heeft gedaan om ons te laten geloven dat we niets waard zijn – je bent een geliefd kind van God! Ook jij bent geroepen om in vrijheid te wandelen en tot bloei te komen.
God is trouw
Het bewandelen van de weg van de vrijheid gaat met vallen en opstaan. Oude patronen kunnen hardnekkig zijn en soms duikt dat stemmetje weer op. In dat geval heeft de apostel Johannes een bemoediging voor ons: “Zelfs al klaagt ons hart ons aan, God is groter dan ons hart en Hij weet alle dingen. (1 Johannes 3:18-20) God is onze Maker en kent ons door en door; God weet wie we zijn. En zelfs al bekijken we onszelf door ogen van veroordeling, God kijkt naar ons met ogen van liefde.
Een mooie tekst die kan helpen om jezelf elke morgen opnieuw aan Gods goedheid te herinneren, is deze psalm:
“Liefdevol en genadig is de HEER, Hij blijft geduldig en groot is Zijn trouw. Niet eindeloos blijft Hij twisten, niet eeuwig duurt Zijn toorn. Hij straft ons niet naar onze zonden, Hij vergeldt ons niet naar onze schuld. Zoals de hoge hemel de aarde overspant, zo welft zich zijn trouw over wie Hem vrezen. Zo ver als het oosten is van het westen, zo ver heeft hij onze zonden van ons verwijderd. Zoals een vader zich ontfermt over zijn kinderen, zo ontfermt de Heer zich over wie Hem vrezen.”
Psalm 103:6-18
Is dat geen mooie boodschap? Ik wens je een gezegende nieuwe week toe. Moge de vrede van Christus je hart bewaren 💖
Dit is de tekst van de preek in de Protestantse Gemeente Axel (PKN) op zondag 23 juli 2023 door drs. Kelly Keasberry. Voor meer informatie: http://www.pknaxel.nl
Geef een reactie