Woensdag 6 november herdenken we de internationale dag ter ondersteuning van natuurbescherming in oorlogstijden. Maar hoe pak je dit probleem aan? De opwarming van de aarde brengt wereldwijd verwoesting met zich mee, en oorlog maakt die situatie alleen maar nijpender. De boodschap van theologe Sallie McFague is blijvend actueel: de grootste stap naar verandering begint van binnenuit.
Klimaatwetenschappers zijn het erover eens: klimaatverandering is reëel en hangt grotendeels samen met menselijk handelen. Toch wordt iets belangrijks vaak vergeten, en dat is de invloed van religie en cultuur op onze omgang met de natuur. Dat maakt de ideeën van de Amerikaanse theoloog Sallie McFague (1933-2019) onverminderd actueel. In Life Abundant werkt ze een planetaire theologie uit die inzicht biedt in de relatie tussen mens en natuur. Het boek nodigt uit tot reflecteren over onze rol in deze wereld, juist in tijden van conflict en onzekerheid.
Ecologische bekering
Wat kunnen we doen in een wereld die zo vaak wordt overschaduwd door oorlogen, conflicten en ecologische rampen? Het eerste redmiddel waar veel mensen naar grijpen, is actie: ons afval scheiden, zonnepanelen op het dak monteren, deelnemen aan klimaatdemonstraties of vredesbetogingen. Allemaal belangrijk, en toch ligt daar niet het ware kantelpunt. Werkelijke verandering begint met een verschuiving van ons perspectief. We moeten ons denken over onszelf en onze rol in deze wereld heroverwegen.
McFague spreekt van een ‘ecologische bekering.’ Daarmee verwijst ze naar de ommekeer van het ‘separate zelf,’ waarbij de mens zich als een geïsoleerd individu beschouwt. De crisissen op aarde herinneren ons eraan dat niemand een eiland is; elke actie beïnvloedt andere levensvormen en onze omgeving. Het vervuilde water dat we laten wegstromen, keert uiteindelijk tot ons terug. De conflicten die we uitvechten, maken de wereld moeilijk leefbaar en leiden tot vluchtelingenstromen. Ons welzijn is onlosmakelijk verbonden met dat van andere levensvormen en de aarde.
De focus verleggen
In plaats van vast te houden aan de destructieve mentaliteit van oorlog en exploitatie, moedigt McFague ons aan om onszelf te zien als deel van een groter geheel. Dit grotere geheel wordt het ‘ecologisch zelf’ genoemd. Dit ecologisch zelf beseft dat geen enkele levensvorm op zichzelf kan bestaan. Alle levensvormen zijn verbonden door netwerken van onderlinge afhankelijkheid. Als mensen kunnen we niet overleven zonder zuurstof, water en voedsel. Die afhankelijkheid herinnert ons eraan dat onze keuzes, zowel persoonlijk als gezamenlijk, een grote impact hebben op de wereld.
Dit bewustzijn is nu belangrijker dan ooit, zeker in oorlogstijden, wanneer mensen elkaar als ‘de vijand’ zien. De strijd tussen volkeren leidt tot verwoestingen die ons allemaal raken, zowel de mens als de natuur. Daarom is het belangrijk om oorlogen een halt toe te roepen en onze aarde te helen. De uitdaging ligt niet in politieke meningsverschillen, maar in het overstijgen ervan door begrip en mededogen. Als we ons realiseren dat we allemaal verbonden zijn, kunnen we onze focus verleggen naar oprechte zorg voor onze planeet.
Dat het echte werk van binnen begint, wil niet zeggen dat actie minder belangrijk is. Maar zonder een verandering van binnenuit blijven we vaak steken in grote ideeën of greenwashing. Zoals McFague treffend aangeeft, zijn het vele kleine stapjes die samen een groot verschil kunnen maken. Elke actie, hoe klein ook, is van waarde. Of het nu gaat om energieverbruik, de ondersteuning van gemeenschappen, of hoe we vrede zaaien in de harten van jongeren.
Vele stapjes maken een groot verschil
In tijden van crisis lijkt het soms alsof de wereld uit elkaar valt. Maar de verbinding tussen de strijd voor een leefbare aarde en inzet voor vrede en rechtvaardigheid is belangrijker dan ooit. De tijd roept om samen onze verantwoordelijkheden op te pakken. Niet alleen door de pijn van conflicten onder ogen te zien, maar ook de ecologische gevolgen ervan. Laten we ons losmaken van dat destructieve denken van dominantie. Laten we samenwerken aan een wereld waar we kunnen leven met liefde en respect, in harmonie met alle levensvormen.
Crisistijden confronteren ons met iets dat we dreigden te vergeten: de aarde is geen speeltuin, maar een Godsgeschenk dat we met liefde mogen verzorgen. Alle kleine stapjes samen kunnen een groot verschil maken — en het is aan ons om die eerste stap te zetten.
Geef een reactie