Na de recente verkiezingen in Amerika is er één naam die de gemoederen in beroering brengt: Donald Trump. Zijn triomf zorgt niet alleen voor chaos in de Verenigde Staten, maar roept ook vraagtekens op over de positie van werknemers wereldwijd. Stevenen we af op een nietsontziende ontslagcultuur?
“You’re fired!” Het is zonder twijfel een van Trumps meest herkenbare uitspraken. Het ontslaan van mensen is voor de (voormalige) Amerikaanse president meer dan de beëindiging van een arbeidscontract. Het “als een hond dumpen” van werknemers – zoals hij het zelf verwoordt – weerspiegelt zijn leiderschapsstijl. Tijdens zijn presidentschap van 2017 tot 2021 voerde Trump een ongekend schrikbewind in het Witte Huis. Nooit eerder was het verloop van personeel zo groot en zo onvoorspelbaar. Van schoonmaakpersoneel tot hoge functionarissen: niemand was zeker van zijn baan.
Schrikbewind
Het lijkt er niet op dat de situatie zal verbeteren. Integendeel, Trump heeft meteen duidelijk gemaakt dat hij van plan is zijn voormalige schrikbewind te intensiveren. “Op de eerste dag dat ik in het Witte Huis ben, zal ik hem binnen twee seconden ontslaan,” verklaarde Trump over Jack Smith. Smith is sinds 2022 als speciaal adviseur verbonden aan het ministerie van Justitie van de Verenigde Staten. De onrust binnen het Witte Huis weerspiegelt een probleem dat verder reikt dan de houdingen binnen de Amerikaanse politiek.
Lucratief verdienmodel
Neem bijvoorbeeld de situatie in Nederland, waar jaarlijks duizenden arbeidskrachten onterecht op staande voet ontslagen worden door uitzendbureaus. In 2022 alleen al werden meer dan 7400 uitzendkrachten per direct ontslagen. Opmerkelijk is dat 83 procent van hen werknemers waren met enkel een buitenlands paspoort. Deze cijfers zijn niet slechts statistieken; ze vertegenwoordigen levens die verwoest worden door onrechtvaardige praktijken.
De regelgeving met betrekking tot ontslag in Nederland is duidelijk: ontslag op staande voet is alleen toegestaan bij ernstige overtredingen, zoals diefstal of werkweigering. Toch toont onderzoek van de Nederlandse Arbeidsinspectie aan dat bepaalde uitzendbureaus die regels structureel negeren. Zij gebruiken ontslag op staande voet als een lucratief verdienmodel. De besparingen kunnen daarbij oplopen tot tussen de 1 en 5 miljoen euro.
Een verontrustende ontdekking kwam aan het licht bij een uitzendbureau dat arbeidsmigranten aan de vleesindustrie uitleent. Tussen 2020 en 2022 werden daar tienduizenden werknemers op staande voet ontslagen. In 2021 gebeurde maar liefst 80 procent van die ontslagen per direct. Dat staat in schril contrast met het Nederlandse gemiddelde: van alle ontslagen gebeurt slechts 0,56 procent op staande voet.
Omvangrijk misbruik
De Arbeidsinspectie heeft alarm geslagen en spreekt van ‘omvangrijk misbruik’. De gevolgen voor de ontslagen werknemers zijn desastreus: ze krijgen geen loon, geen vakantiegeld en vaak ook geen ontslagvergoeding. Velen verliezen bovendien hun huisvesting, wat de toch al kwetsbare situatie van deze werknemers nog nijpender maakt.
Minister Van Hijum van Sociale Zaken heeft de sector inmiddels op het matje geroepen, maar de dringende vraag blijft: wat zal er werkelijk veranderen? Het is van cruciaal belang dat de rechten van álle arbeidskrachten worden gewaarborgd. Waar ontslag op staande voet een verdienmodel wordt, betalen vooral kwetsbare werknemers de hoogste prijs. Op straat komen te staan betekent meer dan enkel het verlies van een baan of inkomen. Het beïnvloedt sociale netwerken, menselijke zingeving, toekomstperspectieven, algemeen welzijn, integratie en identiteit. Een ontslag maakt dikwijls meer kapot dan je lief is.
Ontsla de ontslagcultuur
In de aanloop naar de verkiezingen riep Trump zijn aanhangers op om Kamala Harris toe te schreeuwen: “You’re fired!” Het lijkt misschien onschuldige verkiezingsretoriek, maar voor Trump is ontslag het ultieme machtsmiddel. Zijn voormalige presidentstermijn leert dat hij onmiddellijk de ontslagknop indrukt als hij niet krijgt wat hij wil. Wat gebeurt er als die retoriek de norm wordt? In een rechtvaardige samenleving zou niemand zonder valide redenen moeten vrezen voor zijn baan, inkomen of huisvesting.
Als er iets met onmiddellijke ingang ontslagen moet worden, dan is het wel deze nietsontziende ontslagcultuur. De bescherming van mensenrechten en waardigheid mag nooit bijzaak worden, maar moet het absolute hart zijn van elk partijprogramma. Politici en beleidsmakers moeten verder kijken dan de kille cijfers, en bereid zijn de mensenlevens daarachter te zien.
De overwinning van Trump is een wake-up call voor de wereld. Vooral als het gaat om arbeidsrecht en sociale rechtvaardigheid is er nog een lange weg te gaan. Dit is hét moment om nee te zeggen tegen de ontslagcultuur, en dringend werk te maken van sociale rechtvaardigheid.
Geef een reactie