We hoeven het nieuws maar aan te zetten en we worden overspoeld met de tragedies van deze wereld. We horen berichten over de klimaatcrisis, rampen, oorlogen en aanslagen. Het is begrijpelijk dat je je daardoor angstig of moedeloos kunt voelen. De Bijbel bevat vele verhalen over menselijke tragedies, maar tegelijk ook over Gods bescherming en trouw. Vandaag staan we stil bij Jezus’ rede op de Olijfberg (Mattheüs 24:1-13). Een bemoedigende boodschap in turbulente tijden.
Onlangs deelde ik een foto op Facebook die meermaals werd gedeeld: twee jongens, de ene met keppeltje en de andere met Palestijnse sjaal, omarmden elkaar als vrienden. Twee kinderen uit de Gazastrook, jongens die naar school gaan, huiswerk maken, tijd doorbrengen met familie en vrienden, sporten en rondscrollen op sociale media. Zulke kinderen leren ons dat vriendschap mogelijk is, ondanks de heersende conflicten. Als kinderen leren om niet te haten, dan kunnen ze elkaars vrienden zijn.
Kort na de Russische inval in Oekraïne sprak ik met de dochter van de priester in de Oekraïens-Orthodoxe kerk in Genk. Ze deelde een schrijnend verhaal. Russische jongeren in het leger kregen te horen dat ze militaire oefeningen aan de Oekraïense grens zouden uitvoeren. Maar ze werden de grens overgebracht om te vechten tegen een ander Slavisch volk. Een jongen belde zijn moeder en zei: “Mama, je zult me niet geloven. We moeten in Oekraïne tegen onze eigen broeders vechten.” Dat verhaal leek zo onlogisch dat veel moeders hun eigen zoons niet geloofden. De Russische staatstelevisie vertelde immers een ander verhaal, een verhaal van polarisatie en strijd. Als volkeren leren om niet te haten, kunnen ze elkaars broeders zijn.
De vernietiging van de Tweede Tempel
Toch is dit het beeld dat we dagelijks via de media te zien krijgen: volkeren staan tegenover elkaar, vijandschap en polarisatie. Het doet denken aan de woorden van Jezus in zijn rede op de Olijfberg: “En u zult horen van oorlogen en geruchten van oorlogen. Natie zal zich oprichten tegen natie, en koninkrijk tegen koninkrijk. Er zullen hongersnoden en aardbevingen zijn op verschillende plaatsen.” (Matteüs 24:6-7)
Terwijl Jezus die woorden uitsprak, zat hij met zijn discipelen op de Olijfberg, omringd door zijn leerlingen. Ze keken uit over Jeruzalem en de Tempelberg, een prachtig vergezicht. Maar Jezus voorspelde dat de tempel zou worden vernietigd, en dat geen steen op de andere zou blijven. (Matt. 25:2)
Hoe graag willen we niet vasthouden aan de illusie dat de dingen waaraan we gehecht zijn, voor altijd blijven? Het is verleidelijk te geloven dat de status quo eeuwigdurend is. Op die dag op de Olijfberg was er niets dat wees op oorlog of verwoesting. De wereld leek volmaakt vredig; de zon scheen, het uitzicht was prachtig en de olijfbomen boden schaduw. Ze zaten daar in harmonie als vrienden – Jezus en zijn leerlingen.
Wie hoort er graag dat de wereld zal veranderen? Dat de bouwwerken waaraan we gehecht zijn, op een dag zullen instorten en dat onze wereld nooit meer hetzelfde zal zijn? Profeten zijn zelden populair. Mensen horen graag geruststellende woorden, maar valse gerustheid kan misleidend zijn. Veertig jaar na de woorden van Jezus werd Jeruzalem belegerd en verwoest. De Tweede Joodse Tempel stortte in, precies zoals Jezus had voorzegd.
Wees niet bang: een rode draad door de Bijbel
Vandaag worden we opnieuw geconfronteerd met oorlogen, natuurrampen en hongersnood. Het lijkt alsof de profetische woorden van Jezus opnieuw tot leven komen, zij het in een andere context en tijd. Opnieuw herinnert Jezus ons aan zijn woorden: “Zie toe dat u niet bevreesd wordt, want al die dingen moeten gebeuren, maar dat is nog niet het einde.” (Matteüs 24:11).
Soms kunnen al die berichten over oorlogsdreiging, klimaatverandering en polarisatie ons bang maken. Dat is begrijpelijk. Toch dringt Jezus er bij ons op aan om niet door angst te worden overweldigd wanneer de wereld wankelt.
Geen oproep tot apathie
Wist je dat de Bijbel ongeveer 365 passages bevat met de boodschap: “Vrees niet” of “wees niet bang”? Dat betekent dat als we elke tekst op een briefje zouden schrijven, we daar een jaarkalender mee zouden kunnen vullen!
De boodschap van “Vrees niet” loopt als een rode draad door de Bijbel heen. In onze tijd lijkt dat misschien wat opmerkelijk. We leven in een cultuur waarin emoties veel aandacht krijgen. Emoties worden gezien als iets dat inherent is aan ons menszijn, en we leren dat het goed en gezond is om ze te uiten. Wat moet je dan met een opdracht om niet te vrezen? Daar kunnen we ons misschien niet zoveel bij voorstellen. Betekent dat dat je geen angst mag voelen? Dat we apathische mensen moeten worden die zich nergens meer door laten raken?
Zo’n houding wordt geschetst in de roman ‘De Asielzoeker’ van de joodse schrijver Arnon Grunberg. Grunberg, getekend door de verschrikkingen van de holocaust, zette zijn toetsenbord in als wapen tegen de hoop. Elke vorm van hoop was volgens hem een illusie. In ‘De asielzoeker’ schrijft hij over een man die zich heeft voorgenomen om niets meer te voelen. Om zo stoïcijns te worden dat hij zich door niets in de wereld nog laat raken. Uiteindelijk wint deze man de controle over zijn geest, maar verder verliest hij alles: zijn empathie, zijn dromen, zijn medemenselijkheid, en zelfs het plekje naast zijn vrouw in bed. Dat staat hij af aan een asielzoeker.
Jezus roept ons niet op om emotieloos te worden of onverschillig tegenover het leed in deze wereld. Het is onvermijdelijk om soms angst te voelen, maar we hoeven ons niet door vrees te laten leiden.
Waarom angst een slechte raadgever is
Angst is een slechte raadgever. Het leidt tot stressreacties zoals vechten, vluchten of bevriezen. Vechten kan maken dat we geen weerstand bieden aan oorlog, maar proberen te winnen door ons volop in de strijd te storten. Vluchten is de weg van de minste weerstand. Je sluit als het ware je gordijnen en trekt je terug in je eigen veilige wereld. Bevriezen tot slot, leidt tot verlamming. Mensen die bevriezen, voelen zich machteloos en komen niet langer in actie.
Dat is waarom Jezus ons aanmoedigt om niet toe te geven aan onze angst. Hij herinnert ons eraan dat we altijd een keuze hebben, zelfs wanneer we de vrees voelen opwellen in ons hart. Hij spoort ons aan om waakzaam en standvastig te blijven, zelfs in moeilijke tijden, en om liefde en mededogen te blijven beoefenen.
Volharden als de liefde verkilt
Jezus voorzei ook dat de liefde zou verkillen. Als we dat in de wereld om ons heen zien gebeuren, kan het verleidelijk zijn om daarin mee te gaan. Om iemand die ons onrecht aandoet, met gelijke munt terug te betalen. In een wereld waarin de liefde bekoelt, kan het gemakkelijk zijn om ook onze eigen liefde te laten bekoelen en te zeggen: “Ik ben alleen nog maar vriendelijk tegen mensen die dat verdienen.” Maar Jezus moedigt ons aan om te volharden. Liefde kan dan wel verkillen, maar we moeten vasthouden aan de hoogste vorm van liefde, agapè-liefde.
We zitten nog altijd op onze comfortabele Olijfberg
Ondanks de beelden van oorlogen en conflicten die we dagelijks op televisie zien, zitten we hier in West-Europa nog steeds een beetje op de Olijfberg. We kijken vanuit onze comfortabele huiskamers uit over de rest van de wereld, en we zien de torens van onze kerken glinsteren in de zon. Misschien waarderen we die gebouwen nauwelijks nog, zoals de discipelen van Jezus deden. Het christendom lijkt zo vanzelfsprekend – in België wordt het zelfs gefinancierd door de overheid – en kerken maken al eeuwenlang deel uit van onze cultuur en traditie.
Misschien hebben we het onszelf wel te comfortabel gemaakt op onze Olijfberg. Veel mensen hebben geen boodschap meer aan de kerk. Ze gaan er meer binnen, of zien het christelijk geloof als een gepasseerd station. Zelfs sommige priesters, gewijd om het heilige te dienen, toonden een ontstellend disrespect. Niet alleen voor God maar ook voor hun medemensen, zoals het tv-programma Godvergeten pijnlijk duidelijk maakt. Het is te begrijpen dat die onthullingen felle reacties losmaakten.
De kerk – de Ekklesia, een gemeenschap van gelovigen gesticht door Jezus Christus zelf – zou een bolwerk van liefde moeten zijn. Jezus zei immers: “Daaraan zullen allen herkennen dat gij mijn discipelen zijt: indien gij liefde onder elkaar hebt” (Johannes 13:35). Aan de liefde zullen alle mensen de volgers van Christus herkennen. Liefde zou ons Unique Selling Point moeten zijn. Maar de kerk werd vaak gedomineerd door macht in plaats van liefde.
Agapè-liefde: een roeping voor het leven
Jezus voorzag dit. Hij waarschuwt ons voor toenemende wetteloosheid, waardoor de liefde bij velen zal verkillen. (Matteüs 24:13) Zien we dat vandaag niet gebeuren? Hoe meer de verkilling om zich heen grijpt, hoe meer mensen naar liefde gaan verlangen. Velen leven vandaag met een leeg hart. Ze zoeken vervulling in allerlei dingen, van roken tot gokken, en van geld tot seks en macht, maar al die dingen bieden slechts tijdelijke bevrediging.
Wanneer Jezus waarschuwt voor een verkilling van de liefde, verwijst hij naar agapè-liefde, de hoogste vorm van liefde; liefde op een goddelijk plan. Dat is onze gezamenlijke opdracht hier op aarde – daarin ligt onze taak en vervulling. Daarom moeten we niet vrezen. Het is van wezensbelang te volharden in die liefde die de wereld zo hard nodig heeft. Pas dan worden we meer dan kerkmensen – dan zullen we werkelijk getuigen van Jezus Christus zijn.
Behoud je focus
De woorden van Jezus zijn bovenal een oproep om ons niet blind te staren op de toestand van de wereld. Op het nieuws of de berichten. Want dan geven we voeding aan de angst en de polarisatie. Jezus vraagt ons om een krachtige focus te behouden. Om te volharden. We hoeven ons niet te laten overwinnen door de angst, we kunnen ambassadeurs zijn van een Liefde die de wereld heeft overwonnen. Laten we blijven geloven in de kracht van liefde en mededogen. Deze wereld kan niet zonder.
Moge Gods goedheid en vrede altijd bij ons zijn. Amen.
Dit is de preek van zondag 24 oktober 2023 in de Christusgemeente in de Bexstraat in Antwerpen.
Geef een reactie