Vandaag wil ik een gevoelig onderwerp aansnijden: collectief of intergenerationeel trauma. Voel je wel eens een last op je leven, iets dat groter is dan jijzelf? Een pijn of wond die je verbindt met de verhalen van vele generaties? Dit kan de onzichtbare last zijn van eerdere generaties die nu om erkenning vraagt. Duw het niet weg, maar ga ermee aan de slag!
Onlangs kreeg ik een tip van mijn vader. Op NPO3 werd een film werd uitgezonden die ik echt moest zien: ‘De Oost‘ van Jim Taihutu. Het is een controversiële film die een zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis toont. Een geschiedenis die raakt aan veel persoonlijke levens, zo ook aan dat van mijn familie.
Indringers
De film ‘De Oost’ draait om het Nederlandse leger in het Nederlands-Indië van 1946, tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. We volgen de twintigjarige soldaat Johan uit Arcen. Aanvankelijk gelooft hij dat hij op missie gaat om de Indonesische bevolking te helpen. Maar al snel dringt de bittere realiteit tot hem door: voor de mensen in Semarang zijn de Nederlandse militairen indringers. Ze trekken gewapend de dorpen door, verstoren het dagelijks leven en jagen de mensen angst aan. De jonge soldaten verwijzen naar de lokale bevolking als ‘apen’. Zelf zijn ze vooral bezig met bordelen.
Moordmachines
Het verhaal toont hoe jonge soldaten die in het begin nog vooral gericht zijn op plezier maken, langzaam maar zeker steeds verder gaan. Onder leiding van de gewetenloze kapitein Raymond Westerling veranderen ze stap voor stap in moordmachines. Bij elke persoon die ze neerknallen, gaat er weer een beetje van hun menselijkheid verloren. Dat is al gruwelijk genoeg, maar nog erger zijn de beelden van willekeurig afgeslachte Indonesiërs, vol in het zicht van hun vaders, moeders en kinderen. Gelukkig heeft Johan iets van zijn menselijkheid kunnen behouden. Maar zijn geweten kwelt hem. Terug in Nederland pleegt hij zelfmoord en doodt hij zijn vader – een voormalig NSB’er – omdat hij niet kan leven met de schimmen van zijn verleden.
Wortels
‘De Oost’ is niet zomaar een film. Na het kijken laten de beelden me niet los. Rauw dringt de werkelijkheid door: dit is de wereld waar mijn vader, zijn ouders en grootouders geboren zijn. Ze groeiden op in Nederlands-Indië, als afstammelingen van zowel Europeanen als Javanen. Opa was KNIL-militair en wist de verschrikkingen van het Jappenkamp tenauwernood te overleven. In 1955 ontvluchtten mijn grootouders Indonesië, mede om te kunnen ontsnappen aan de moordpartijen van de pemuda’s (onafhankelijkheidsstrijders).
Dit is waarom films als ‘De Oost’ diep kunnen snijden. Dingen die ons confronteren met onze geschiedenis en wortels, halen soms iets boven dat groter is dan wijzelf. Wat als je met elk pistoolschot een deel van jezelf ziet sterven? En wat als je tegelijkertijd in het gezicht van de onderdrukker je eigen trekken herkent? Hoe kan een mens die twee helften in zichzelf verzoenen?
Onze breinen zijn verbonden
Collectieve trauma’s zijn niet zeldzaam. Veel mensen lopen ermee rond, vaak zelfs zonder het te beseffen. Zo’n trauma is complex en wordt van generatie op generatie doorgegeven, als schakels van een ketting. Het kan voortkomen uit bijvoorbeeld oorlog, kolonisatie of slavernij. Het is belangrijk om te onthouden dat collectief trauma samenhangt met individueel trauma. Het zenuwstelsel van een baby groeit vanaf de conceptie in relatie met anderen. Studies tonen aan dat gebeurtenissen zoals oorlog of geweld de hersenontwikkeling van ongeboren kinderen beïnvloeden. Een interactie die doorgaat als de baby er is. Onze breinen zijn met elkaar verbonden.
Innerlijk werk
Juist daarom is het zo belangrijk om aan de slag te gaan met het helen van een collectief of intergenerationeel trauma. Misschien vraag je je af waarom zo’n trauma zich pas na meerdere generaties aandient. Dat lijkt niet logisch, maar het is verklaarbaar.
Wat mij vaak opvalt, is dat het dikwijls de kinderen zijn vanaf de derde generatie die voor deze taak worden gesteld. De eerste generatie hulde zich in stilzwijgen, niet uit onwil maar omdat ze niet anders konden. Het openen van de beerput kan betekenen dat je een lawine over je heen haalt. Om zichzelf te beschermen hielden onze (groot)ouders het deksel misschien stevig gesloten. De tweede generatie probeerde in de wereld vooral hun plek te hervinden. Vaak lag de focus op zekerheid, veiligheid en stabiliteit. Maar op zeker moment, als de tijd rijp is, dient het verwerkingsproces zich aan. De verloren balans moet worden hersteld. En dan kan het aan ons zijn om dit innerlijk werk te verrichten.
Dat is niet makkelijk, maar het is nodig. Als we het niet doen, raakt de ketting nooit doorbroken. Dan wordt een intergenerationeel trauma alsmaar doorgegeven, van generatie op generatie, en kan het zich als een virus muteren. In een veelkleurige samenleving waar talloze mensen een collectief trauma met zich meedragen, is heling en herstel nodig. Pas dan kunnen we ons verbinden met alles wat is: met onze Bron, onszelf, elkaar, onze omgeving, toekomst, heden en verleden.
De eenheid herstellen
Om collectief trauma te helpen helen, is het cruciaal om de verloren eenheid te hervinden. We moeten bereid zijn de pijn van vorige generaties erkennen en te doorvoelen. Dat brengt ons tot het besef wat onze voormoeders of -vaders is aangedaan: een wreedheid die indruist tegen elke ethiek, en die de menselijke waardigheid schendt. Wij kunnen de keten van collectief trauma doorbreken. Maar dat begint bij ons, bij het besef dat we dit pad niet verder willen bewandelen. Dat we een U-bocht moeten maken, weg van onderdrukking en geweld, onze vrijheid tegemoet.
Tikkun
In de joodse mystiek bestaat het idee van ‘tikkun‘, wat inhoudt dat je een correctie uitvoert. Dat kan op vele manieren. Als we kijken naar het genezen van trauma, zou dit een weg kunnen zijn:
- Hebben je voorouders geleden onder geweld en ellende? Zorg dat je leeft als een vredestichter die in iedereen een goddelijke vonk herkent.
- Kom je voort uit een geschiedenis van geweld? Wees een healer en help de wonden van je naasten om te helen.
- Hadden je voorouders te maken met onderdrukking? Leef dan zo dat je iedereen de kans geeft om zichzelf te zijn en te groeien, en breng de onderdrukten weer in het licht. Want in hun ogen zie je de reflectie van je voorouders. Alles wat je voor de onderdrukten doet, heb je voor hen gedaan.
En de kolonisatoren die meenden het wilde in andere volkeren te moeten temmen, terwijl zij het beest in zichzelf niet zagen? Dat heeft mij geleerd om de nobele wilde in mezelf te omarmen. Verbind je met de natuur, eerbiedig de elementen, huldig de ‘sacred trees‘ en alles wat groeit en bloeit. Laat de regen je huid kussen en de wind door je haren gaan, terwijl haar stem in stilte tot je fluistert. Wow, zo voelt het om de verloren eenheid te herstellen!
Krachtbron
Dat is hoe ik probeer te leven. Niet door het verleden te negeren, maar door elke stap als een kans te zien om de verloren eenheid te herstellen. Het overgrote deel van mijn werk en missie is hierop gebaseerd. Je ziet, een collectief of intergenerationeel trauma hoeft echt niet alleen maar slecht te zijn! De weg naar herstel is niet gemakkelijk, maar als je volhoudt, kan die zware rugzak op een dag een van je grootste krachtbronnen zijn.
Herken je dit gevoel van intergenerationeel of collectief trauma? Mocht die taak op je pad komen, heb dan vertrouwen; het is een eervolle taak. Jij staat op het punt om geschiedenis te schrijven! Om de poort te openen naar een nieuwe toekomst voor volgende generaties. Dat de sleutels nu in jouw handen liggen, is omdat je sterk genoeg bent om het begin van een nieuw tijdperk te omarmen.
Van littekens naar lichtjes
We kunnen het verleden niet veranderen, laat staan rechtzetten. Evenmin kunnen we het verdriet van vorige generaties wegwissen. Maar wat we wel kunnen doen, is het verleden – hoe gruwelijk ook – omzetten naar iets positiefs. Zoals een Engels spreekwoord zegt: turn your scars into your stars. Verander je littekens in je lichtende sterren. En dat is het mooiste wat we als mensen kunnen doen. ♡
Geef een reactie