Verander je scripts en verander je leven

“Het lelijke eendje” van Hans Christian Andersen is een parabel over een vogel die ervan overtuigd is een waardeloze eend te zijn. De boodschappen die we in onze eerste levensjaren kregen, vormen grotendeels de scripts waarop ons leven is gaan draaien. Herkenbaar? Wanhoop niet: zelfs het meest negatieve script kan worden doorbroken. In deze studie neem ik je mee naar een cruciale sleutel in de Bijbel.

Op naar de bergtop. Dat is hoe het negende hoofdstuk van het Marcusevangelie begint. Jezus neemt Petrus, Jakobus en Johannes mee naar een hoge berg om alle drukte te ontvluchten. Als ze de top hebben bereikt en uitkijken over de wijde wereld, gebeurt er iets wonderlijks. Voor de ogen van zijn drie discipelen verandert Jezus van gedaante; zijn kleren worden blinkend wit. En plots zien ze Elia en Mozes verschijnen.

Piekervaringen

Bergen zijn in de Bijbel vaak dé plek waar hemel en aarde elkaar raken. Denk maar aan de Sinaï waar Mozes God ontmoet. En aan Horeb, waar Elia God tegenkomt. Bergen verheffen je boven de dagelijkse realiteit; ze gunnen je een panorama over verre horizonten. Een piekervaring, zogezegd. We jagen piekervaringen na in de vorm van succes, kicks, verliefdheden, kortom: momenten die ons voor even optillen boven de rauwe werkelijkheid. Petrus zoekt dat ook. Hij voelt zich zo goed op de bergtop, dat hij zegt: “Rabbi, laten we drie tenten opslaan, een voor u, voor Mozes en Elia”. Liever dan terug te gaan, zou hij er voor altijd willen blijven.

Maar dan valt de schaduw van een wolk over hen, waaruit een stem klinkt: “Dit is Mijn geliefde zoon, luister naar Hem!” En als Petrus opkijkt, ziet hij dat Elia en Mozes spoorloos zijn verdwenen. Als de grauwe werkelijkheid doorbreekt, lijkt het moment van heerlijkheid lijkt niet meer dan een illusie. Er zit weinig anders op dan met zijn vieren de berg weer af te dalen.

Piekervaringen kunnen je visie, kracht en perspectief geven, maar iemand die doorlopend met zijn hoofd in de wolken leeft, verliest zijn of haar binding met de realiteit. De bergtop wordt dan een vlucht in plaats van een boost. Onherroepelijk komt er dus altijd weer een tijd dat je met beide benen op de grond moet landen.

Foto door mirsad mujanovic op Pexels.com

Het is sterker dan ikzelf

Dat geldt ook voor Jezus, Petrus, Jakobus en Johannes. Eenmaal beneden worden ze direct geconfronteerd met een diep dal. Een bezorgde vader wendt zich tot Jezus om hulp te vragen voor zijn zoon. Hij vertelt dat een boze geest telkens opnieuw kans ziet de jongen te overweldigen. Dan staat het schuim hem op de lippen, knarst hij met zijn tanden en verstijft zijn hele lichaam. De macht die deze jongen overvalt, laat zich niet door mensen beheersen.

Het is sterker dan ikzelf. Dat zei ook een manager met een opvliegend karakter. Zijn afdeling werd gekenmerkt door een klimaat van angst, intimidatie en ziekteverzuim. Het personeel liep op eieren om hem niet kwaad te maken, want er hoefde maar iets te gebeuren of de baas ontstak in woede. Dan zei hij dingen waar hij later spijt van kreeg, en richtte hij onherstelbare schade aan.

Het is sterker dan ikzelf. Het zijn eveneens de woorden van een vrouw die telkens naar de fles greep, ook al zag ze de droom van een gelukkig gezin uiteen spatten en veegden haar kinderen de scherven bij elkaar. “Het is sterker dan ikzelf. Als ik naar andere moeders kijk, zie ik daar de vrouw die ik voor mijn kinderen zou willen zijn. Maar wat ik ook probeer, het lukt me maar niet om haar te worden.”

Misschien herken je in je eigen leven ook wel zo’n “het is sterker dan ikzelf”. Dat kan van alles zijn. Gedachten, gewoonten of neigingen waartegen we soms een jarenlange strijd leveren, maar die altijd weer de kop op lijken te steken. Hoe machteloos kun je je dan voelen.

Foto door Kat Jayne op Pexels.com

Negatieve scripts

Iemand zei: “Mijn buurman is een echte rat. Hij doet niets liever dan anderen pesten, sarren en het bloed onder de nagels vandaan halen. Het is een familieafwijking, zijn vader en grootvader waren ook al zo”.

Bestaat zoiets? Zijn sommige mensen gedoemd om agressief, verslaafd, kritisch, cynisch, depressief of ronduit onaangenaam door het leven te gaan? Natuurlijk speelt er een genetische component mee, maar we mogen nooit de kracht onderschatten van het voorbeeld en de woorden die iemand heeft meegekregen.

Laten we het menselijke brein eens van dichterbij bekijken. Je zou het kunnen vergelijken met een fijnbesnaard computersysteem. De periode voor het zesde levensjaar is extreem belangrijk. Dan downloadt een kind al bijna alle basisinformatie die het in zijn leven zal gebruiken over relaties, familie, maatschappij maar ook de eigen identiteit. Wie ben ik? Wat geloof ik? Hoe zie ik de wereld?

Waren die boodschappen overwegend positief, dan hebben we geluk. In dat geval wordt ons brein voorgeprogrammeerd met positieve informatie over onszelf. We groeien op in de overtuiging dat we waardevol zijn, dat we iets kunnen toevoegen aan deze wereld, kortom: dat we er mogen zijn. Maar waren onze ouders streng, afwijzend en kritisch of zelfs geheel afwezig? Werden we op school gepest, buitengesloten of gekleineerd? Kregen we van huis uit de verkeerde voorbeelden mee? Dan gebeurt precies het tegenovergestelde.

Slechte eend

Misschien ken je het verhaal “het lelijke eendje” wel. Het dier is ervan overtuigd een waardeloze eend te zijn. Belangrijk om te weten is dat de vroege boodschappen die we over onszelf kregen, de scripts zijn gaan vormen waarop ons leven draait. De zwaan kreeg voortdurend te horen dat hij een eend was die niet deugde. Die informatie nestelde zich in zijn bewustzijn, en raakte ongemerkt verweven met zijn identiteit.

Dat patroon wordt pas doorbroken als hij in het water zijn eigen beeld weerspiegeld ziet, en tot de ontdekking komt dat hij geen eend is maar een prachtige zwaan.

Iets dergelijks zien we ook bij de bezeten jongeman. Als hij schuimbekkend op de grond valt, zegt zijn omgeving: “O, hij is al zo vanaf zijn kindertijd, dat doet-ie altijd al”. Maar eigenlijk is die omgeving, zonder het zelf te beseffen, onderdeel van het probleem. De mensen rondom hem benoemen wel wat er allemaal aan die jongen mankeert, maar door dat te doen blijf het negatieve script herhalen. Terwijl het moet worden doorbroken.

Afgoden

In zijn boodschap aan Cyrus II de Grote waarschuwt de profeet Jesaja tegen het dienen van afgoden. Er zijn vele afgoden denkbaar, maar ze hebben allemaal één ding gemeen: het zijn fatamorgana’s. Ze stellen ons gouden bergen in het vooruitzicht, maar hoe meer je er tijd en energie in steekt om die te bereiken of te beklimmen, hoe verder je verwijderd raakt van God, Zijn heerlijkheid en Zijn roeping met je leven.

Soms – zelfs zonder dat we er erg in hebben – kunnen de oude scripts die in ons leven draaien, een afgod worden.

  • Ben je steeds maar geneigd de pijn uit het verleden te herhalen?
  • Is je identiteit verweven geraakt met een gevoel van slachtofferschap?
  • Houd je stiekem vast aan je explosieve karakter, omdat mensen daardoor doen wat je zegt?
  • Reageer je steevast op stress door naar genotsmiddelen te grijpen, zoals excessief drinken, gamen, roken of eetbuien?
  • Hebben gevoelens van haat, wrok, rancune, afgunst of bitterheid zich vastgehecht in je hart?

Als we zulke impulsen niet herkennen en weerstaan, riskeren we dat ze op termijn onderdeel worden van onze identiteit. “Ik ben nu eenmaal zo”, zeggen we dan misschien. “Ik ben nu eenmaal een driftkop, het zit in de familie”, of: “Ik ben nu eenmaal verslavingsgevoelig, dat zit in de genen.” Misschien ook geven we anderen de schuld van wie we vandaag al dan niet geworden zijn.

Laat me je iets op het hart drukken. Jij bent niet je verleden. Jij bent niet je afkomst. Wij zijn niet onze fouten, onze tekortkomingen, onze misstappen. Onze identiteit ligt in de God die de hemel en aarde gemaakt heeft.

Foto door RODNAE Productions op Pexels.com

Geloof

Wie zal over ons oordelen? Wie kan ons lot bepalen? Wie zal ons kunnen scheiden van Gods liefde? Niemand! Tenminste, als we bereid zijn een cruciale sleutel te aanvaarden, die door de Bijbel heen in talloze teksten verweven zit.

  • Alles is mogelijk voor wie gelooft (Marcus 9, 24)
  • Vrees niet, geloof alleen (Marcus 5, 36).
  • Het geloof legt de grondslag voor alles waarop we hopen, het overtuigt ons van de waarheid van wat we niet zien (Hebreeën 11, 1).
  • Daarom zeg Ik jullie: alles waarom jullie bidden en vragen, geloof dat je het al ontvangen hebt, en je zult het krijgen (Marcus 11, 24).

Waarom drukt de Bijbel ons herhaaldelijk op het hart om te geloven? Dat lijkt een beetje contra-intuïtief, want tegenwoordig ligt de nadruk op weten. Het geloof is echter van een andere orde. Je zou het kunnen vergelijken met een poort. Geloof opent onze ogen voor een andere werkelijkheid, die verder reikt dan het louter materiële, rationele en waarneembare. Geloof plaatst ons leven in eeuwigheidsperspectief. En meer nog, het schenkt ons toegang tot een Koninkrijk van bijna onbegrensde mogelijkheden.

Als de vader van de bezeten jongen aan Jezus vraagt of Hij zijn zoon kan helpen, antwoordt die: “Of ik iets kan doen? Alles is mogelijk voor wie gelooft.” En dan roept de vader uit: “Ik geloof! Kom mijn ongeloof te hulp!” Dat is genoeg. Precies op dat moment vaart de boze geest uit.

Identiteit in Christus

Daarmee is het verhaal nog niet ten einde. De jongen bij wie de boze geest is uitgevaren, moet weer gevuld worden. De beschikbare kamers van zijn ziel moeten worden heringericht met nieuwe dromen en met de Geest van God.

Als oude scripts en patronen doorbroken worden, begint het pas. Daarna wacht ons de taak om onze harde schijf te herprogrammeren met nieuwe boodschappen. Positieve affirmaties, niet gebaseerd op menselijke meningen of (voor)oordelen, maar op wat God over ons zegt.

De Bijbel belooft dat al wie in Jezus Christus gelooft, een nieuwe schepping is. Onze identiteit is niet langer geworteld in ons verleden of in onze afkomst, maar in Christus, die Zich voor ons overgaf. Houden we daaraan vast, dan kan de tegenstander geen rechten meer op ons doen gelden. De dorre ranken van het verleden verliezen hun grip en we groeien uit tot sterke bomen, geworteld in Gods Koninkrijk.

Foto door Johannes Plenio op Pexels.com

Bewaar uw hart boven al wat te bewaren is, want daaruit zijn de oorsprongen des levens.

Spreuken 4, 23

Geloof is helaas geen wondermiddel dat alles in één keer oplost. Zelfs al draait er een goddelijk script in ons leven, er zullen nog vaak momenten komen dat we naar de bergtop verlangen. Naar piekmomenten die ons even uittillen boven het nieuws en de harde realiteit. Het leven op aarde is allesbehalve een paradijs en veel mensen gaan door diepe dalen.

Het goede nieuws is dat je altijd de bergtop kunt bestijgen, zelfs in de vlakke Lage Landen. Je hoeft zelfs geen goede klimmer te zijn, een momentje van stilte volstaat. Bid, mediteer, zing, maak een mooie wandeling en open je hart voor de glorie van de Ene, die heel die prachtige schepping in Zijn hand houdt. Die jou gemaakt heeft en die je onmetelijk liefheeft. Doe je dat driemaal per dag, zelfs al is het maar kort, dan beloof ik je: na een tijdje voel je je een ander mens.

Schieten woorden tekort? Denk dan nog eens die vader, die in al zijn radeloosheid uitriep: “Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp!” Deze man had verlossing gezocht in vele woorden, ideeën, theorieën, technieken en remedies, maar allemaal vergeefs. De sleutel lag in dat ene zinnetje: ik geloof. De wil om te geloven; om je ogen te openen voor een werkelijkheid die ons overstijgt en omvat, is soms al genoeg om een mensenleven voorgoed te veranderen.

Foto door Abhiram Prakash op Pexels.com

Deze tekst is gebaseerd op de preek van zondag 12 september 2021 in protestantse kerk Brabantse Olijfberg, Lange Winkelstraat 5 in Antwerpen.

Meer lezen?

  • Jesaja 45, 20-25
  • Marcus 9, 1-28

Gepubliceerd door Kelly Keasberry

Kelly Keasberry (1975) studeerde theologie aan de Universiteit Utrecht, gevolgd door Wereldreligies & Interreligieuze Dialoog en Journalistiek, beide aan de KU Leuven. Ze werkt als journalist voor het Vlaamse christelijke opinieblad Tertio en gaat als freelance predikant voor binnen diverse kerken in België en Nederland. Samen met haar man Joost en vier zonen woont ze in Antwerpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: