Pro Deo

Waarom spirituele arbeid niet gratis hoeft te zijn

“We vinden het fijn als je komt spreken, maar er is geen budget.”
Die zin heb ik onderhand zo vaak gehoord, dat ik hem kan dromen. Of het nu gaat om een lezing in de kerk, een studiedag over duurzaamheid of een symposium over zingeving – er is steevast geen budget.

Gratis lezingen geven: een spirituele valkuil?

Voor geld moet je het niet doen, zo luidt de gedachte. Zeker niet met een boodschap als de mijne: ecotheologie, integrale ecologie, zorg voor de aarde. Organisatoren rekenen op je bevlogenheid en idealisme. En ja, ik heb het vaak zo gedaan. Ik groeide op met het idee dat wie zijn spirituele gaven inzet om rijkdom te vergaren, het risico loopt ze te verliezen. Maar dat is maar het halve verhaal. Ook geven vraagt om een gezonde wederkerigheid. Uit een leeg vat kun je niet schenken. Wie zich voortdurend leeggeeft, verliest vroeg of laat zichzelf — en daarmee ook de bron waaruit hij wilde putten.

Hard werken, geen ruimte meer voor roeping

Op een dag wandelde ik met mijn man onder een herfstige hemel. We praatten over hoe ik het klokje rond werk — niet voor het geld, maar om ruimte te creëren om te kunnen schrijven, onderzoeken en lezingen te geven.
Maar die ruimte kwam er niet. Mijn werk vrat alle tijd op. Mijn onderzoeksproject stagneerde. Mijn boek bleef liggen. En ikzelf draaide door als een dolgedraaide contentmachine.

Ik dacht aan een preek die ik laatst hoorde: “Rust moet je niet verdienen. Je moet haar ruimte geven.” En toen besefte ik: ik werkte niet omdat ik rust had, ik werkte om rust te verdienen. En dat werkte niet.

Waarom gratis lezingen niet altijd een goed idee is

Een medestudent zei ooit tegen me: “Jij klinkt als Moeder Teresa.” Hij bedoelde het niet als een compliment. En ergens had hij een punt. Ik geloofde dat het zuiverder was om niets te vragen. Maar ondertussen werkte ik keihard op plekken waar mijn hart niet lag, omdat ik niets durfde vragen op de plekken waar het wél lag.

Waarom? Omdat ik écht geloofde dat geld vragen mijn missie onderuit zou halen. Maar wat er werkelijk gebeurde, was het tegenovergestelde: doordat ik geen vergoeding vroeg, verdween de ruimte om mijn roeping te leven.

Ook spiritueel werk is werk

Liefdadigheid is prachtig. Maar het water komt niet gratis uit de kraan. Mijn vier studerende zoons gaan niet op liefdadigheid naar de universiteit. En wat als je partner zijn werk verliest? Wonen, eten, zorg – dat kan nu eenmaal niet Pro Deo.

Dus hoe houdbaar is het dat organisaties vaak van mening zijn dat spirituele of religieuze dienstverlening gratis moet zijn? Zelfs de meest bevlogen mensen kunnen niet leven van de wind.

Tijd voor eerlijke vergoedingen voor lezingen

Onlangs trok ik de stoute schoenen aan. Ik zegde een werkcontract op bij een grote Nederlandse uitgeverij om ruimte te maken voor wat ik echt belangrijk vind: diepgravende journalistiek, onderzoek, schrijven, spreken. En als ik me daar echt aan wil wijden, dan vraagt dat om een keuze.

Een keuze om de eco-theologie niet langer ‘erbij’ te doen, naast mijn reguliere werk, maar om er mijn hoofdzaak van te maken.

Of ik niet heb geworsteld met geldschaamte? Jazeker. Tot ik dit besefte: de arbeider is zijn loon waard (Lucas 10,7).

Als de wijngaard onze plek is, dan moeten we daar ook van kunnen leven. Zelfs Moeder Teresa leefde niet van de wind. Ook haar werk werd gedragen door giften, donaties en bewuste keuzes. Ruimte creëren voor datgene wat je echt wil doen – het is misschien even wennen, maar uiteindelijk is het zo slecht nog niet.

Reflectie

Durf jij te geloven dat ook jouw werk in de wijngaard gedragen mag worden – niet door schaarste, maar door overvloed?