Ook zo lusteloos?

De uitnodiging van de winter: leven op het ritme van de natuur

In een wereld die draait op productiviteit, vergeten we vaak wat het betekent om eenvoudigweg te zijn. Voel jij je soms ook wat lusteloos? Geen reden tot schuldgevoel. De winter nodigt uit om opnieuw te luisteren — naar je lichaam, je innerlijke ritme en de taal van stilte.

Alles wordt afgemeten aan productiviteit

In onze neoliberale samenleving lijkt alles meetbaar te zijn geworden — mensen niet uitgezonderd.
Van werknemers wordt berekend wat ze kosten en wat ze opleveren. Wie meer kost dan hij opbrengt, wordt weggesaneerd. In keurige termen heet dat: efficiëntie.

Maar achter dat woord schuilt een harde realiteit. De logica van meer, sneller, beter is niet alleen diep doorgedrongen in onze economie, maar ook in onszelf. De productiemachine in ons hoofd blijft draaien — zelfs als we niet aan het werk zijn of allang van school af.

De uitbuiter in onszelf

Onlangs keek ik naar een documentaire over een strafkamp in Noord-Korea — een hel van productiviteit. Daar wordt waarde niet gemeten in welzijn of menselijke bloei, maar in hoeveel werk je uit een lichaam kunt persen zonder het te breken. Totale uitbuiting, verheven tot beleid.

Dat klinkt misschien als een extreem voorbeeld. Maar is het mechanisme ons eigenlijk zo vreemd?
Als ik heel eerlijk ben, herken ik wel iets van die drang in mezelf. Op dagen dat ik niet vooruit te branden ben, me lusteloos voel, geen letter op papier krijg, klinkt er een stemmetje van binnen: je bent lui. Alsof mijn waarde afhangt van wat ik produceer.

Wanneer zelfs spiritualiteit prestatiedruk wordt

Zelfs spiritualiteit kan besmet raken met die logica.
Wat begint als een zoektocht naar stilte, verandert soms in een businessmodel: nog een retraite, nog een event, nog een cursus erbij. Zelfs rust wordt ingepland — en dus een taak op de to-dolijst.

Gebed, meditatie of Bijbellezen wordt iets wat moet, ontspanning iets wat je pas verdient nadat je je takenlijst hebt afgevinkt. Zelfs kerken veranderen in vrijwilligersorganisaties waar het accent ligt op doen in plaats van zijn. En spirituele coaches lanceren het ene programma en boek na het andere — alsof ook bezinning productief moet zijn.

We vergeten daarbij iets belangrijks:

Geloof, net als ademhaling, begint met ontvangen

Twee talen: doen en zijn

De jezuïet Paul de Blot (1924-2019), voormalig hoogleraar business spiritualiteit aan de Universiteit Nyenrode, onderscheidt in zijn werk twee fundamentele talen: de doetaal en de zijnstaal.

• De doetaal is de taal van actie, efficiëntie en resultaat.
• De zijnstaal is die van stilte, luisteren en verwondering.

In de westerse wereld hebben we vooral geleerd om doetaal te spreken — meer nog: we zijn er onze eigenwaarde aan gaan verbinden. Een kennismaking begint zelden met: Wie ben je?, maar bijna altijd met: Wat doe je? En zo is onze identiteit verstrengeld geraakt met output.

Wie ben je als het leven op pauze drukt?

Toen ik als pastor in het ziekenhuis werkte, ontmoette ik vele mensen wiens leven plotseling tot stilstand kwam. Een wielrenner met een gecompliceerde beenbreuk. Een zakenman, uit de running gehaald door een hernia. Een jonge ondernemer die zich plots bewust werd van haar innerlijke onrust.

Deze mensen waren zeer verschillend, en toch hadden ze iets belangrijks gemeen: ze worstelden niet alleen lichamelijk, maar ook existentieel. Wie tijdelijk wordt stilgezet, wordt geconfronteerd met vragen als:

• Wie ben ik als ik niet meer kan presteren?
• Ben ik nog wel van betekenis, als mijn bedrijf zonder mij gewoon doordraait?
• Wie ben ik als mijn identiteit niet langer rust op wat ik doe, maar op wie ik ben?

Die confrontatie kan inderdaad pijnlijk zijn, maar het biedt ook een kans voor bevrijding. Wanneer het leven ons even tot stilstand dwingt, is dat vaak het moment waarop we onze levensverhaal kunnen herzien — van doen naar zijn.

Balans tussen doen en zijn

Breukmomenten in het leven — ze brengen vaak moeilijke verhalen met zich mee. Maar het bemoedigende nieuws is: je hoeft niet te wachten op een burn-out of crisis om een positieve verandering te maken. De sleutel ligt in balans. En die keuze kun je vandaag nog maken. Wat als we af en toe zelf de pauzeknop indrukken, in plaats van te wachten tot het leven dat voor ons doet?

Wie alleen in doetaal leeft, brandt op.
Wie alleen in zijnstaal leeft, verliest de verbinding met de wereld.

Het geheim ligt in geworteld leven: als een boom die diep in de aarde rust, zijn takken uitstrekt naar het licht, en zelfs de winter omarmt — de tijd waarin het uiterlijke licht afneemt, zodat het innerlijk kan groeien.

Winterrust is geen luiheid

De winter is het seizoen van inkeer. De natuur trekt zich terug om nieuwe groei mogelijk te maken. Ook ons lichaam vraagt in deze tijd om rust, warmte, voeding en stilte.

Voel je je in deze periode lusteloos, alsof je lichaam naar een winterslaap verlangt? Lijkt het alsof er maar weinig uit je handen komt? Dat gevoel van wintermoeheid is heel normaal — je lichaam stemt zich af op het ritme van de natuur.

Wanneer de dagen korter worden en het licht afneemt, schakelt ons hele systeem een tandje lager. De natuur keert naar binnen, en ook wij worden trager, stiller, gevoeliger. Wat je voelt is dus geen luiheid, maar een natuurlijke beweging naar binnen — een uitnodiging tot rust, herstel en herbronning.

Klinkt dat herkenbaar?
Gun jezelf dan juist nu zachtheid. Zet een pot thee met verwarmende kruiden zoals gember, kaneel en kruidnagel. Maak een stiltewandeling door het bos. Zet je telefoon op stil en kruip ’s avonds lekker op de bank met een goed boek. Of geef toe aan dat winterslaapgevoel en ga eens vroeg naar bed.

Rust is geen tijdverspilling, maar een wezenlijk onderdeel van de levenscyclus

Onze samenleving verwacht van mensen dat ze het hele jaar door even productief zijn. Maar in werkelijkheid werkt het leven cyclisch. In plaats van die natuurlijke ritmes te volgen, hebben we geleerd ertegen te vechten — om loomheid te zien als een probleem, een gebrek aan motivatie.

Maar wat als je lichaam juist nu om rust vraagt?
Rust is geen tijdverspilling, maar een wezenlijk onderdeel van de levenscyclus. Denk aan het Bijbelse scheppingsverhaal: op de zevende dag rustte God. De rustdag is niet het einde van de scheppingscyclus, maar haar bekroning — het moment van loslaten, waaruit iets nieuws kan ontstaan.

---

Vertrouw op de cyclus van leven

Zoals een boom zijn bladeren loslaat om energie te sparen, zo mogen ook wij leren loslaten.
De natuur weet wat wij vaak vergeten: dat stilte vruchtbaar is.

“Wie geplant zijn in het huis van de HEER, zullen groeien in de voorhoven van onze God.
Ook op hoge leeftijd dragen zij vrucht,
ze blijven sappig en fris.”
— Psalm 92:14–15 (NBV21)

Een mens is geen machine.
De winter nodigt ons uit om te herademen, te vertragen en opnieuw te leren luisteren — naar de taal van het zijn.

🌿 Een gezegende winter van inkeer en innerlijke rust gewenst!