“Wij gingen vroeger elke zondag naar de kerk. Als kerkdiensten saai waren, zat je gewoon je tijd uit. Waarom kunnen mijn kleinkinderen dat niet meer doen?” hoorde ik een oudere dame vragen. Maar wat vroeger vanzelfsprekend was, is dat allang niet meer.
Jongeren en kerk: het is een combinatie die steeds zeldzamer lijkt te worden. Maar is dat het hele verhaal? Hoe kijken jongeren naar kerk en geloof? Wat houdt hen tegen, en waar liggen kansen? Op woensdag 26 februari hield ik de lezing ‘Kerk en Jongeren’ aan de protestantse faculteit FPTR in Brussel, waarbij deze vragen centraal stonden.
Feiten en cijfers: Een generatie in verandering
Jongeren van Generatie Z (1997-nu) worden ook wel ‘digital natives‘ genoemd. Ze zijn opgegroeid met TikTok en YouTube, gewend aan snelle informatie en een wereld van diversiteit en inclusie. Zulke jongeren staan kritisch in het leven. Ze zoeken naar authenticiteit en verwachten dat organisaties – inclusief de kerk – bijdragen aan rechtvaardigheid en maatschappelijke verandering.
Hoewel jongeren worden gedreven door duidelijke waarden, zijn christenen een minderheid. Van de Nederlandse jongeren identificeert slechts 6 procent zich als overtuigd christen. In België noemt 22 procent van de jongeren zich katholiek, maar slechts 2 procent bezoekt regelmatig een mis. 65 procent van de ondervraagde jongeren omschrijft zichzelf als ‘ongelovig’. Dat roept de vraag op: waarom lijkt de kerk zo weinig relevant voor deze generatie?
Een open brief: roep om verandering
De ‘zes procent’ gelovige jongeren uit Nederland liet in 2023 een duidelijke boodschap achter in een open brief:
“Onze generatie wil het verschil maken, maar langzaam verliezen we de hoop dat de kerk ons kan helpen.”
“Wij hebben het nodig om te ervaren dat de kerk een plek is voor jongeren”, aldus de ondertekenaars. “We verlangen naar verhalen die ons leren hoe het in de praktijk werkt om Jezus volgen. (…) Te vaak zitten we in de kerk en horen we preken die niet over ons leven gaan.”
De boodschap is duidelijk: jongeren verlangen naar persoonlijke geloofsverhalen die hen raken; naar een kerk die midden in de wereld staat. Ze knappen af op hiërarchische instituten of preken die geen raakvlakken hebben met hun leven. Gen-Z’ers zoeken concrete handvatten om zich in te zetten voor rechtvaardigheid, klimaat en inclusie.
Jongeren en religie: Nieuwe vormen van betrokkenheid
Dat traditionele kerken leeglopen, betekent niet dat jongeren niet spiritueel betrokken zijn. Zingevingsvragen zijn van alle tijden, en houden ook Gen-Z’ers bezig.
Een aantal interessante ontwikkelingen die dat illustreren:
- Wereldwijd nemen duizenden jongeren deel aan initiatieven zoals de Laudato Si’-beweging en Francesco’s Economy.
- De slotviering van de Wereldjongerendagen in 2023 in Lissabon trok zo’n 1,5 miljoen jongeren.
- In Brussel verzamelden zich meer dan 6.000 jongeren voor het Hope Happening-evenement bij het pausbezoek in 2024.
- Daarnaast groeit de belangstelling voor stilteretraites en digitale detoxes, wat wijst op een diepere zoektocht naar zingeving en rust in een overprikkelde wereld.
God in je broekzak: Digitale religie en de swipe-cultuur
Sociale media spelen een steeds grotere rol in de geloofsbeleving van jongeren. TikTok wordt door sommigen zelfs gezien als een nieuwe vorm van evangelisatie. Een voorbeeld is de Nederlandse TikTok-dominee Johan Otten, die stelt:
“We moeten ons niet verschuilen achter hoge muren, we mogen daar zijn waar de mensen zijn.”
Algoritmes bieden kansen. Ze kunnen ervoor zorgen dat jongeren die op levensvragen zoeken, zoals “Is er leven na de dood?” of: “Hoe ga ik om met depressie?”, terechtkomen bij relevante content van een TikTok-pastor of zogenaamde Christfluencer. Risico’s zijn er echter ook. Algoritmes kunnen maken dat jongeren vooral content te zien krijgen die hun bestaande overtuigingen bevestigt. Uiteindelijk kunnen ze zo in een filterfuik belanden waar ze steeds radicalere beelden te zien krijgen, en niet meer worden uitgedaagd door andere geluiden.
Onderzoek onder christelijke jongeren (Verberkmoes 2025) toont aan dat:
- 14,3 procent van de jongeren vaker bidt of de Bijbel leest door TikTok
- 64 procent zegt zich sterker in hun geloof te voelen door sociale media
Je kunt je afvragen: biedt TikTok werkelijk een diepere geloofsbeleving, of is het slechts een surrogaat voor echte verbinding? Hoe dan ook, de digitale wereld is niet meer weg te denken. Kerken staan voor de uitdaging om buiten hun oevers te treden en nieuwe kanalen aan te boren, bijvoorbeeld door persoonlijke verhalen te delen op sociale media.
Zes kernwaarden voor een intergenerationele kerk
Hoe blijven kerken relevant in een snel veranderende wereld? Pasklare antwoorden zijn er niet, zeker omdat elke kerk en context anders is. Maar hoewel de intergenerationele kerk een zoektocht blijft, zijn er wel degelijk handvatten.
Het boek Samen Jong van Sabine van der Heijden, Jan Wolsheimer en anderen ontstond als resultaat van Nederlands én internationaal onderzoek. Daaruit kwamen zes kernwaarden naar voren voor een kerk waar iedereen zich thuis kan voelen:
- Prioriteit geven aan jonge generaties – Niet alleen als ‘de toekomst’, of als afgescheiden doelgroep, maar als onderdeel van het geheel.
- Jezus’ boodschap serieus nemen – Had Jezus het niet voortdurend aan de stok met het establisment? Jongeren kunnen kerken uitdagen om opnieuw te reflecteren over de essentie van het kerk-zijn, en zich te ontdoen van structuren die te zwaar, te log of te dogmatisch geworden zijn.
- Hart voor jongeren hebben – Een plek waar je welkom bent, ongeacht gender, seksuele geaardheid of etniciteit, en met inbegrip van al je tekortkomingen, vragen en worstelingen.
- Verantwoordelijkheid geven – Een oefenplaats waar talent wordt herkend en aangemoedigd. Een plek om te participeren.
- Een warme gemeenschap vormen – Een community waar je thuishoort en die je een warm baken biedt in een snelle en veeleisende wereld.
- Beste buren zijn – Een kerk die het niet bij mooie woorden laat, maar die werk maakt van rechtvaardigheid, klimaat en zorg voor de omgeving.
Conclusie: Kerk die meebeweegt heeft de toekomst
De kerk staat op een kruispunt. Vasthouden aan oude structuren kan verleidelijk zijn, maar dat leidt tot verdere vervreemding van jongeren. Een open en inclusieve houding daarentegen biedt kansen. Samen Jong stelt dat dit niet per se betekent dat de kerk ‘leuker’ moet worden, of dat de liturgie volledig op de schop moet. Jongeren zoeken vooral een warme gemeenschap waar je jezelf mag zijn, waar woorden zich vertalen naar concrete actie, en vragen en ervaringen in alle openheid kunnen worden gedeeld.
De vraag is niet zozeer of jongeren nog in de kerk willen komen, maar of de kerk bereid is om een plek te worden waar ze daadwerkelijk willen zijn.
Geef een reactie