De stem van rabbijn David Fox Sandmel
In tijden van conflict en polarisatie wordt de interreligieuze dialoog steeds belangrijker. Tijdens een bijeenkomst van het Overlegorgaan van Christenen en Joden in België (OCJB) op 20 februari sprak rabbijn David Fox Sandmel over de impact van de oorlog in Gaza en de uitdagingen voor de joodse gemeenschap in Europa. Hoe kunnen we bruggen bouwen in plaats van muren? Hoe kunnen we de pijn aan beide kanten erkennen zonder te vervallen in vijanddenken? Stof tot nadenken.
“De gebeurtenissen zijn traumatisch geweest, en het gaat maar door.”
De recente gebeurtenissen in Gaza hebben wereldwijd diepe sporen achtergelaten, en dat is ook voelbaar in Europa. “De gebeurtenissen zijn traumatisch geweest, en het gaat maar door.” Met die woorden opent rabbijn David Fox Sandmel, de nieuwe voorzitter van het International Council of Christian and Jews (ICCJ), de bijeenkomst in Brussel. Het is een eer om hier als journalist bij aanwezig te mogen zijn.
De strijd in Gaza en de gevolgen in Europa
De onderhandelingen tussen Israël en Hamas over de tweede fase van het bestand in Gaza zouden deze week moeten beginnen. Het einde van de eerste fase nadert en duidelijke vervolgafspraken zijn er niet. Er lijkt nog een lange weg te gaan voordat beide partijen weer om tafel zitten.
Wat in Gaza gebeurt, blijft niet beperkt tot het Midden-Oosten. De impact is voelbaar tot in Europese steden als Brussel en Antwerpen. Veel mensen zijn boos. Niet alleen op premier Benjamin Netanyahu of het Israëlische leger, maar op de gehele joodse gemeenschap. Dat maakt het leven voor de joodse gemeenschappen in steden als Brussel en Antwerpen er niet eenvoudiger op.
“Hoe kunnen we de pijn en het verdriet erkennen, zowel in Israël als in Gaza?”
Als kinderen van hun toekomst worden beroofd, gaat hem dat aan het hart, maakt Sandmel duidelijk. “Hoe kunnen we de pijn en het verdriet erkennen, zowel in Israël als in Gaza? Hoe kunnen we polarisatie overstijgen, en zorgdragen voor zowel onszelf als voor anderen?”, klinkt het in het gebouw van de Brusselse synagoge.
De sleutel ligt volgens Sandmel in de trilaterale dialoog tussen joden, moslims en christenen, ook al zijn sommige ontmoetingen nu tot stilstand gekomen. Toch blijft dialoog cruciaal, juist in moeilijke tijden.
De kracht van dialoog
De stichting van de staat Israël in 1948 heeft gezorgd voor een verschuiving in machtsdynamiek. Waar joden daarvoor een minderheid waren in het gebied, maakten ze na de stichting van de staat Israël de meerderheid uit. Moslims en christenen werden er een minderheid. Die shift maakt de dialoog tussen de monotheïstische religies tot een uitdaging. “De interreligieuze dialoog, en zeker de trilaterale dialoog, is letterlijk a radical thing”, stelt Sandmel.
“In houd ervan radicaal te zijn.”
Ook binnen de dialoog heeft een verschuiving plaatsgevonden. Voorheen had de dialoog vaak als insteek om de ander te overtuigen dat jouw religie het bij het rechte eind had. Tegenwoordig gaan de dialoogpartners uit van een worldview waarin verschillen als een zegen en een kracht worden gezien. “Voor gemeenschappen is dat een doel om je voor in te spannen, zelfs in moeilijke tijden”, aldus Sandmel. “Ik houd ervan radicaal te zijn.”
Stilte na 7 oktober
Op 7 oktober 2023 vielen Hamas-militanten Israël binnen en pleegden bloedige aanslagen. Honderden mensen werden gedood, terwijl honderden anderen als gijzelaars naar Gaza werden meegenomen. De aanval, die plaatsvond op de joodse feestdag Simchat Thora, schokte de wereld.
Na 7 oktober daalde er stilte neer, stelt Sandmel. “Stilte op vele niveaus. Je uitspreken tegen antisemitisme is niet hetzelfde als het verdedigen van Israël, maar veel mensen hebben problemen om die twee dingen te scheiden. Sommige van onze buren van wie we dachten dat ze begrepen waar we doorheen gingen, wisten niet wat te doen.”
Hij bespeurt een klimaat van ambient antisemitisme, een “atmosfeer waarin er sprake is van verhoogde emoties en toename van antisemitisme incidenten.”
De joodse gemeenschap in België is zich meer dan ooit bewust van haar kwetsbaarheid. Tegelijkertijd benadrukt paus Franciscus dat antisemitisme geen plaats mag hebben in de wereld. In een recente brief aan de joodse gemeenschap veroordeelt hij alle vormen van jodenhaat en benadrukt hij de noodzaak van samenwerking.
De uitdaging van geloofwaardigheid
“We moeten van onze vrienden horen waar ze mee worstelen.”
Bij een oorlog vallen aan beide kanten slachtoffers, juist daarom is de interreligieuze dialoog zo cruciaal, benadrukt Sandmel. “We moeten van onze vrienden horen waar ze mee worstelen, zelfs al zal het een langdurig proces zijn.”
Een recente bijeenkomst van het ICCJ in Australië stond in het teken van het helen van de pijn van antisemitisme. Toch moeten we ook voorzichtig zijn om antisemitisme niet te overdrijven, klinkt het in de zaal. “Kritiek is niet altijd negatief. Het is belangrijk ernaar te streven een open contact met iedereen te onderhouden. Als we overreageren en alles als antisemitisme gaan labelen, verliezen we onze geloofwaardigheid.”
Voor zowel de inwoners van Gaza als de joodse gemeenschappen in Europa is sinds 7 oktober de wereld veranderd. Een belangrijke vraag blijft nagalmen. Hoe kunnen we mensen leren om het verschil te zien tussen een politieke kwestie en hun joodse buurman? Hoe zorgen we ervoor dat de dialoog niet stopt, maar juist een brug blijft tussen verschillende geloofsgemeenschappen?
Een oproep tot verbinding
We sluiten ons bezoek af in de liberale synagoge van Brussel. Opvallend is de gelijkenis met een kerk, maar met subtiele verschillen. De glas-in-loodramen tonen geen menselijke figuren, maar kleurrijke geometrische patronen. In plaats van iconen sieren sierlijke Hebreeuwse letters de ruimte. Op de muur staat een vers uit Leviticus 19:18: “Heb je naaste lief zoals jezelf.”
Misschien is dat wel het beste vertrekpunt voor de toekomst.
Geef een reactie