Dankbaarheid oefenen als levenshouding: wat betekent dat echt?

We zaten met tien mensen rond de tafel in de abdij van Affligem en spraken over dankbaarheid. Wat betekent dankbaarheid voor jou?

De apostel Paulus roept op tot een levenshouding van dankbaarheid:

“Wees altijd verheugd, bid onophoudelijk, dank God onder alle omstandigheden, want dat is wat Hij van u, die één bent met Christus Jezus, verlangt.” ~ 1 Tes. 5:16-18

Waarom dankbaarheid niet vanzelf komt

Dankbaarheid: het woord klinkt heel gewoon, maar is allesbehalve vanzelfsprekend. We lezen de krant, kijken het nieuws. Er gebeurt zoveel narigheid in de wereld — en juist daardoor vergeten we gemakkelijk om dankbaar te zijn. Vaak ligt cynisme op de loer. De mens heeft bovendien een negativiteitsbias en is van nature alert op gevaar en mogelijke risico’s. We zijn dus eerder geneigd te kijken naar wat er niet goed gaat. Naar dat halflege glas, zogezegd.

Dankbaarheid gaat allerminst vanzelf. Het is een levenshouding die oefening vergt.

Dankbaarheid in het dagelijks leven: wat anderen deelden

Bij de vraag wat dankbaarheid voor haar betekent, vertelde een deelneemster dat ze als docent op een christelijke school werkt waar het de gewoonte is om samen in gebed God te danken. Danken voor je leerlingen of je werk: dat maakt een groot verschil. Dankbaarheid eert niet alleen God, maar is een praktische oefening om het goede in de ander te blijven zien.

Een ander deelde haar dankbaarheid voor haar familie, haar huis, de auto die soms kuren had maar het toch elke keer weer deed. Er klonk dankbaarheid voor de mooie natuur die het klooster omringde — voor de wuivende boomtakken in de wind en de wilde bloemen langs de oude kloostermuren.

Danken ondanks alles: het memento mori als spiegel

Zelf dacht ik aan de tekst over het memento mori — gedenk te sterven — die broeder Johannes tijdens de dagsluiting (Completen) had voorgelezen. En ik realiseerde me dat we vaak danken voor dingen die goed gaan. Maar kunnen we ook danken ondanks alles? Tot driemaal toe had ik een onderzoeksvoorstel moeten herzien. In zo’n situatie kun je de moed verliezen, maar je kunt ook blijven danken: elke herziening is immers een stap dichter bij je doel.

Danken ondanks alles: de monniken van Tibhirine beheersten die kunst tot in het uiterste. Zelfs toen ze bedreigd werden in hun klooster in Algerije, bleven ze God danken voor zijn goedheid. En bleven ze hun liefde geven aan de bevolking rondom hen. Trouw tot aan het einde.

Dankbaarheid als daad, niet als gevoel

Maar dat is lastig: danken ondanks alles. Het lijkt op het eerste gezicht lijnrecht tegen je gevoel in te gaan. Dankbaarheid is dan ook niet iets dat vanzelf komt, althans bij de meeste mensen niet. Het is een vaardigheid die je actief moet beoefenen, zoals je een spier traint.

Paulus heeft het niet over dankbaarheid als uiting van een gevoel. Dankbaarheid is bij hem een daad die aan het gevoel voorafgaat. Als we dankbaarheid beoefenen als een grondhouding, maakt dat een wereld van verschil — in hoe we ons voelen én in hoe we een situatie benaderen.

Begin vandaag: de drie-dingen-oefening

Hoe vaak prenten we onszelf niet herhaaldelijk negatieve boodschappen in? Daardoor raken we gefocust op wat er ontbreekt, en neemt de onvrede toe. Maar wie aan het eind van elke dag drie dingen noteert waarvoor hij dankbaar is, verschuift langzaam zijn blik — van wat er ontbreekt naar wat er is.

Wat zijn de drie dingen waarvoor jij vandaag dankbaar bent?