Ze waren vernieuwend bezig, zei de kerkenraad met trots. Elke zondag werden de kerkdiensten gestreamd. De weg lag open om een brede en jongere doelgroep te bereiken! Maar waarom trokken de streamingdiensten niet meer dan hooguit veertig bezoekers?
Veel meer dan een enkele muisklik was er niet nodig om de reden te onthullen. In beeld verscheen een zware houten kansel, omringd door de melancholische klanken van het orgel. De predikant kwam binnen in zwarte toga. Hij wierp een stemmige blik naar de gemeente en schraapte zijn keel. Zijn woorden weergalmden in de ruimte. Uit de kerk steeg een luid gekuch op. De totale duur van het filmpje was één uur en vijftien minuten, misschien toch iets te lang in deze digitale tijd.
Generatieverschillen
Wat deze kerkenraad niet begreep, is dat jonge mensen die geïnteresseerd zijn in de Bijbel vaak moeite hebben met het bijwonen van een traditionele kerkdienst. Ze zijn op zoek naar onderwerpen die hen echt aanspreken en raken. Een kort filmpje van maximaal tien minuten over ‘vrucht dragen’ kan veel meer inspireren dan het horen van een lange kerkdienst, waarbij je eerst door een reeks Geneefse psalmen moet worstelen om de boodschap te ontdekken.
“Waarom komen jongeren niet meer?” Het is een veelgehoorde vraag in traditionele kerken, en dat is ook best logisch. Het probleem schuilt niet zozeer in het geloof zelf, maar eerder in de generatieverschillen die we zien. We leven in een tijd van razendsnelle veranderingen; de afgelopen jaren hebben heel wat nieuwe dingen met zich meegebracht. Sinds 2000 zijn multimedia en sociale media steeds belangrijker geworden, waardoor we in aanraking komen met allerlei culturen en waarden. Daardoor staan de oude gewoontes binnen de kerk en de maatschappij flink onder druk. Het is een tijd waarin de oudere generaties hun waarden moeten heroverwegen en een connectie moeten maken met jongeren, zodat ook zij zich weer welkom voelen.
Babyboomers
Die cultuurverschillen beïnvloeden de kerk op verschillende manieren. Veel traditionele kerken hebben vooral leden uit de protestgeneratie en generatie X. Deze mensen, geboren tussen de jaren 1960 en 1980, zijn vaak enthousiast betrokken bij leiderschapsrollen en de kerkenraad. Hun inzet voor de kerk is bewonderenswaardig en ze dragen waardevol bij aan de gemeenschap.
Soms remmen oudere generaties echter onbewust de frisse ideeën van jongeren af. Ze willen hun aanpak doorgeven, maar jongeren voelen zich vaak niet vrij om er hun eigen draai aan te geven. ‘Jongere generaties komen vol enthousiasme binnen, maar verliezen die energie als ze tegen oude gewoonten aanlopen,’ zegt organisatiepsycholoog Aart Bontekoning in Trouw. Volgens hem passen het huidige systeem en de opzet van de kerk niet meer bij de behoeften van jongeren.
Werelden in botsing
Jan Rotmans, een hoogleraar in duurzaamheid en transitiekunde, legt in zijn boek ‘Omwenteling: van mensen, organisaties en samenleving’ uit dat er sprake is van een clash tussen twee werelden. De oude wereld focust op controle en efficiëntie, terwijl de nieuwe wereld gebaseerd is op vertrouwen en samenwerking. In deze nieuwe wereld krijgen mensen de kans om te groeien. De communicatie en processen zijn simpel, snel en organisch. Er is meer aandacht voor menselijkheid. Volgens Rotmans breekt de nieuwe wereld met de rigide en bureaucratische aanpak van de oude maatschappij, die vaak de nodige menselijkheid mist.
Aan veel onenigheden in de kerk liggen diepgewortelde generatieverschillen ten grondslag; de botsende krachten van de oude en de nieuwe orde. Terwijl de oudere generatie zich vastklampt aan de klassieke opvattingen over trouw, loyaliteit en stabiliteit, verlangen jonge generaties naar flexibiliteit. Zij verlangen naar een authentieke spirituele reis die hen écht iets te bieden heeft. Ouderen kunnen zich soms opwinden over twintigers en hun vermeende gebrek aan toewijding, maar vaak ontgaat het hen dat diezelfde twintigers hun onverzettelijkheid zien als niets meer dan koppigheid. De prangende vraag is: wat weerhoudt de kerk er werkelijk van om te evolueren?
Kennis overdragen
Veel ouderen zijn trots op hun waardevolle kennis en rijke ervaringen, en ze willen deze schatten graag doorgeven aan volgende generaties. Toch voelen ook zij zich soms belemmerd in hun pogingen om dit te doen. Een vrouw vroeg zich bezorgd af: “Waarom kunnen mijn kleinkinderen niet meer een uur stilzitten? Wij deden dat vroeger gewoon, ongeacht of het saai was. Het was een onmisbaar deel van de zondagen!” Het raakte haar dat haar kleinkinderen zich niet meer voegden in de structuren die voor haar zo vanzelfsprekend waren. Zij ervoer dat als een gemis. Ze vroeg zich af hoe ze in deze snel veranderende tijden een brug kon slaan naar de jongeren om haar heen.
Maar wat voor de één een waardevolle gewoonte is, kan voor de ander een eindeloze zit zijn. Wanneer je tegenover de screenagers staat (Generatie Z, geboren 2000-2015), is het belangrijk om te begrijpen dat ze niet eenvoudig een kwartier gefocust kunnen blijven op één onderwerp. Hun spanningsboog is vluchtig. Ze bloeien juist op door interactieve ervaringen die hen engageren en prikkelen.
Drie generatieverschillen
Op de website Cvandaag deelt de bedrijfskundige en theologiestudent Tabitha van Krimpen (1998) haar inzichten over de cultuurverschillen tussen oudere en jongere generaties. In 2021-2022 droeg ze de titel van Jonge Theoloog des Vaderlands in Nederland. Maar wat houdt dat precies in? We leven in een wereld waarin traditionele waarden soms onder druk staan. Van Krimpen illustreert dat aan de hand van drie voorbeelden.
1. Bellen versus mailen
Een zestiger stelde voor om telefonisch een afspraak te maken, wat Van Krimpen verraste en ongemak gaf; ze gaf de voorkeur aan e-mail. “Als iemand belt voor iets dat ook via e-mail kan, vind ik dat opdringerig,” zegt ze. Van Krimpen is niet de enige; 89 procent van de jongeren (18 tot 30 jaar) verstuurt eerder een bericht naar vrienden dan te bellen. Dertig procent ervaart zelfs ‘bel-angst’, vergeleken met vijftien procent van de ouderen. Jonge mensen houden van korte, efficiënte communicatie en regelen afspraken het liefst via WhatsApp of e-mail.
2. Statements versus beleving
Na een inspirerend bezoek aan de assemblee van de Wereldraad van Kerken in augustus 2022, kwam een groep samen om hun ervaringen te delen. De ouderen stelden voor om de stellingen van de assemblee in lokale kerken voor te lezen. Dit was met de bedoeling de boodschap te verspreiden. Maar de jongeren schudden hun hoofd: deze stoffige documenten waren allesbehalve stimulerend. Ze misten de broodnodige warmte en verbondenheid die essentieel zijn voor echte oecumenische ontmoetingen. In plaats van teksten te reciteren, stelden zij voor om in lokale kerken een prachtig lied van de assemblee ten gehore te brengen. Zo konden de authentieke gevoelens en oprechte emoties in volle glorie worden gedeeld.
3. Vergadercultuur versus korte lijnen
Als Van Krimpen met ouderen werkt, ontvangt ze vaak een uitgebreide agenda met documenten. Tijdens de vergaderingen wordt er zorgvuldig genotuleerd, en na afloop krijgen alle deelnemers de notulen via e-mail, zodat ze op hun eigen tempo kunnen teruglezen. Wanneer ze samenwerkt met studenten bedrijfskunde, prevaleert de behoefte aan snellere communicatie. Een van hen richt een WhatsApp-groep op om direct en effectief met elkaar af te stemmen. Weer een ander deelt een Google Drive-map, zodat iedereen eenvoudig aan de opdrachten kan bijdragen. Actiepunten worden helder genoteerd en deadlines met elkaar afgesproken, wat zorgt voor duidelijkheid en structuur. “Vaak plannen we een uur om de opdracht te bespreken, maar meestal zijn we na een half uur al klaar,” getuigt Van Krimpen.
Vruchtbare samenwerking
Tussen oudere en jongere generaties bestaat onmiskenbaar een cultuurverschil. Het is gemakkelijk om junioren en senioren tegen elkaar uit te spelen, maar dat zou een gemiste kans zijn. Generaties hebben namelijk niet alleen de potentie om veel van elkaar te leren, ze hebben elkaar ook echt nodig. Het probleem in kerken is echter dat, hoewel er vaak genoeg oppervlakkige gesprekken plaatsvinden, een echte dialoog ontbreekt.
De vooroordelen over andere generaties zijn niet alleen beperkend, ze kunnen ook schadelijk zijn. Deze aannames belemmeren ons en laten ons kansen missen. De echte uitdaging is het maken van diepgaande verbindingen, in plaats van vast te blijven zitten in gewoonten die ons uit elkaar drijven.
Dit is het ultieme moment om de kloof te dichten, want het zijn die bruggenbouwers die daadwerkelijk de toekomst bepalen. Als ouderen de jongeren niet willen verliezen, moeten ze hun nieuwsgierigheid en de drang naar echte ervaringen en relevantie niet alleen serieus nemen, maar ook met open armen ontvangen.
Geef een reactie