Het respecteren van de rustdag is een belangrijke leefregel in zowel het jodendom als het christendom. Volgens de Tien Geboden moet de sabbat geheiligd worden. Jezus lijkt daar nogal laconiek mee om te gaan, hoewel hij een joodse achtergrond heeft. In het Marcusevangelie veroorzaakt hij tweemaal controverse door de grenzen van de sabbat uit te dagen. Is Jezus gewoon een rebel, of probeert hij met deze daden iets bijzonders te communiceren?
In het tweede hoofdstuk van het Marcusevangelie (2:23-27) zien we hoe Jezus voor opschudding zorgt als hij op sabbat door de korenvelden wandelt en zijn leerlingen aren laat plukken. Vervolgens, in het derde hoofdstuk (3:1-6), daagt hij het Schriftgezag van de Farizeeërs uit door op sabbat een man met een verschrompelde hand te genezen. Deze invloedrijke religieuze en politieke groep uit de Tweede Tempelperiode houdt hem scherp in de gaten. Of het nu in de korenvelden is of in de synagoge, de Farizeeërs volgen Jezus op de voet. Niet om het wonder te kunnen zien, maar om Jezus te betrappen op het overtreden van regels, zodat ze hem kunnen aanklagen.
De regels of de intentie
Als we de teksten uit het Marcusevangelie archetypisch benaderen, zien we twee soorten mensen: de Farizeeër en Jezus. Laten we eerst kijken naar de Farizeeër. Het woord Farizeeër komt van het Hebreeuwse woord “פְּרוּשִׁים” (Perushim), wat “afgezonderden” of “afgescheidenen” betekent. Deze naam weerspiegelt hun streven om zich te onderscheiden door het strikt naleven van de joods-religieuze wetten. Farizeeërs waren zeer toegewijd aan een zuivere, heilige levenswijze. Ze legden grote nadruk op rituele zuiverheid en op het naleven van de Wet van Mozes, evenals op mondelinge tradities die later werden gecodificeerd in de Misjna en de Talmoed.
De tweede partij in ons verhaal is Jezus. Zijn naam laat direct een andere benadering doorschemeren. Jezus is afgeleid van de Hebreeuwse naam “יֵשׁוּעַ” (Yeshua), wat een verkorte versie isvan “יְהוֹשׁוּעַ” (Yehoshua). De betekenis daarvan is “Adonai is redding” of “God redt”. In dit verhaal kan dat tellen, want terwijl de Farizeeën zich richten op strikte naleving van de wet, legt Jezus’ benadering de nadruk op de verlossende kracht van God.
Polarisatie
Wat we zien, is twee groepen die lijnrecht tegenover elkaar staan: enerzijds degenen die zich richten op de regels, en anderzijds degenen die zich focussen op de intentie. Beide perspectieven hebben hun waarde. De Farizeeën gedragen zich als bekwame juristen: ze houden zich strikt aan de regels, onderzoeken alles grondig en zorgen voor een rigoureuze naleving ervan. Op zichzelf is dit niet verkeerd, aangezien elke samenleving duidelijke regels nodig heeft om goed te kunnen functioneren. De Torah biedt zo’n morele basis en kader.
Polarisatie tussen partijen is ons ook vandaag niet onbekend, vooral in de aanloop naar verkiezingen. Dat is niet per se negatief. Een zekere mate van polarisatie kan zelfs waardevol zijn, vooral als het bijdraagt aan een evenwicht tussen tegengestelde standpunten. Maar als de interpretatie van regels te veel verschilt, kan dat leiden tot verdeeldheid en onbegrip. De Farizeeërs die Jezus achtervolgen, zijn in dat opzicht nogal extreem. Vanuit hun eenzijdige nadruk op de naleving van de regels, beschouwen ze Jezus als iemand die de regels overtreedt en het heilige schendt. Formeel gezien hebben ze een punt; Jezus overschrijdt inderdaad de vastgestelde grenzen.
Regels breken raakt aan de essentie
Maar één vraag, de belangrijkste van allemaal, stellen deze Farizeeërs zichzelf niet. Jezus voedt zijn volgelingen terwijl hij door het korenveld wandelt. Hij staat in de synagoge naast een man met een verlamde hand en zorgt zo goed voor hem dat hij, ondanks de regels van de sabbat, genezing brengt. Waarom doet hij dat? De Farizeeën kunnen er met hun verstand niet bij. Ze analyseren elk detail en delen de wereld op in termen van goed en fout, maar de geest achter de regels begrijpen ze niet. Er is een cruciale vraag die ze zichzelf niet stellen, namelijk: wat is de essentie van de regels? Waar zijn ze voor bedoeld? Hoe zou het naleven ervan kunnen bijdragen aan een rechtvaardige wereld?
“Rules are meant to be broken“, luidt een bekend gezegde. Nu is dat niet altijd waar, maar wel in deze specifieke situatie. Juist door de regels te overtreden, kan Jezus raken aan de essentie ervan. “Als jullie de Schriften zo goed kennen”, daagt hij de Farizeeërs uit, “hebben jullie dan niet gelezen wat koning David deed toen hij en zijn metgezellen honger hadden en de tempel binnengingen?”
Deze Schriftgeleerden, die zich zo graag laten voorstaan op hun kennis, kunnen moeilijk beweren dat ze zich niet bewust zijn van de situatie. Ze zullen zich ongetwijfeld levendig het tafereel herinneren uit het Bijbelboek Leviticus. In de tempel lag het heilige toonbrood keurig klaar, volgens de voorschriften voor de sabbat, zorgvuldig opgedeeld in twee rijen door de priester, ten behoeve van alle Israëlieten. (Leviticus 24:8). Precies volgens de regels dus. Maar toen kwam David binnen en vroeg om vijf broden voor zichzelf en zijn gezelschap. De priester, die alleen gewijd brood had, mocht dat eigenlijk niet aan hem geven, maar deed dat toch, zij het onder bepaalde voorwaarden. (1 Samuel 21:1-7)
Liefde is de kern
Regels zijn onmisbaar voor elke samenleving, maar het is essentieel om te begrijpen dat regels nooit op zichzelf moeten staan. Als regels een doel op zich worden, kan de essentie van een samenleving verloren gaan. Het is de geest achter de regels die uiteindelijk het verschil maakt.
Door de regels te overtreden en de Farizeeën te laten zien waar het werkelijk om draait, betoont Jezus zich een geestverwant van de toenmalige rabbijn Hillel. Net als Jezus verrichte ook Hillel een revolutionaire daad door het volledige Joodse wetssysteem van 613 mitswot te herleiden tot de kern: liefde. Met zijn onderwijs verduidelijkt Jezus dat geloof een wandeling is van liefde naar God, je naasten en – laten we dat niet vergeten – naar jezelf.
Boosheid en verdriet
Er is een opvallend detail in dit verhaal. Hoewel de Bijbel vele personages bevat, worden zelden hun diepste emoties onthuld. Het derde hoofdstuk van Marcus is een uitzondering, waar Jezus zich duidelijk van zijn menselijke kant laat zien. We worden meegenomen in zijn emoties wanneer de Farizeeën zijn inconsistentie proberen aan te tonen en zijn ondergang nastreven. Vanaf het begin doorziet Jezus hun intenties. Wat hij in hun harten ziet, raakt hem diep. Jezus ervaart zowel boosheid als verdriet, omdat de Farizeeërs de ware betekenis van zijn boodschap niet willen bevatten. Hun enige intentie is hem te ontmaskeren als een verrader, zodat zij zichzelf als rechtvaardig kunnen profileren.
Jezus laat zich weliswaar raken door tegengestelde krachten, maar hij laat zich er niet door tegenhouden. De aanblik van de gehandicapte man in de synagoge raakt hem dieper dan het scepticisme van tientallen Farizeeërs. Zijn daden tonen aan dat liefde opnieuw zijn leidraad is. Jezus koestert zo’n diepe genegenheid voor de man met de verschrompelde hand dat zelfs zijn sabbatsrust niet heilig is. Hij is bereid die te laten doorbreken om deze man te genezen en overvloed van leven te schenken.
We kunnen ons levendig voorstellen dat Jezus juist daarom verdrietig is; misschien ziet hij in dat de Farizeeën genezing nodig hebben. Hun harten zijn net als die van de man – verschrompeld en verbrijzeld. Maar in plaats van hun harten naar hem uit te strekken, net zoals de man tegenover Jezus zijn hand naar hem uitstrekt, weigeren de Farizeeërs te erkennen dat ze gebroken vaten zijn die dringend herstel nodig hebben.
In wie herkennen we onszelf?
Lang verhaal kort: we zien twee soorten mensen. De Farizeeën vertegenwoordigen degenen die zich aan de regels houden, zoals de oudste zoon in de gelijkenis van de verloren zoon. Ze streven naar perfectie, vermijden fouten en veroordelen anderen, maar ze zijn blind voor de essentie van de regels, evenals voor hun eigen innerlijke gebrokenheid. De andere partij is meer intentiegericht, vergelijkbaar met de jongste zoon. Jezus en zijn leerlingen dagen de regels uit door te wijzen op de essentie.
In wie herkennen wij onszelf? Zijn we de Farizeeër die altijd streeft naar perfectie, die zorgvuldig de puntjes op de i zet en nauwgezet de regels volgt, maar die diep van binnen als de dood is om fouten te maken? Vellen we een oordeel over anderen wanneer ze zich meer vrijheid permitteren; zijn we misschien zelfs een beetje jaloers? Of behoren we tot de Redders die gericht zijn op de essentie, gerechtigheid en herstel, en daarom de gangbare hokjes uitdagen?
De Farizeeër
Als we iets van onszelf weerspiegeld zien in de gedreven en nauwgezette Farizeeër, dan is het onze uitdaging te erkennen dat we allemaal gebroken zijn en behoefte hebben aan genezing. Als we werkelijk het pad van navolging willen bewandelen, volstaat het niet om simpelweg ons buitenkantje op te poetsen, het kwaad buiten onszelf te houden en anderen te veroordelen. Nee, dan moeten we leren ons hart wijd open te stellen voor de liefde en genade van onze Schepper, en anderen te benaderen met diezelfde liefde en genade.
jezus en de rebel
Misschien herkenden we ook wel iets van onszelf in Jezus, als het ultieme archetype van verlossing en bevrijdend handelen. Gefeliciteerd! Maar laten we eerlijk zijn: soms gaat ons verlangen naar vrijheid nog een stapje verder. Dan herkennen we in onszelf niet alleen de Redder, maar misschien ook wel de jongste zoon of de Rebel. In dat geval worden we eraan herinnerd dat het uitdagen van de regels soms nuttig kan zijn, maar dat het geen doel op zich mag worden. We moeten er goed op letten dat we niet louter rebelleren om te rebelleren, maar dat we een diepgaand begrip ontwikkelen van wat rechtvaardigheid, liefde en genade werkelijk betekenen.
Herontdekken wat belangrijk is
Zowel de Farizeeër als de Redder en de Rebel hebben hun functie. Soms is het nodig om verfrissende tegenstellingen te omarmen en oude denkbeelden uit te dagen, vooral wanneer ze vastzitten in herhalende patronen en de essentie verloren is gegaan. Jezus herinnert ons hieraan wanneer hij zegt:
“De sabbat is er voor de mens, en niet de mens voor de sabbat.” (Marcus 2: 27)
Als onze regels, dogma’s en structuren een doel op zich zijn geworden, bevinden we ons in een situatie waarin de mens er is voor de sabbat. Maar dat is niet wat onze Schepper bedoelde. Het is belangrijk voor ogen te houden dat de sabbat er is voor de mensen, om hen te helpen rust te vinden, te genezen en te verbinden met God en elkaar. Het draait niet zozeer om het strikt navolgen van regels, maar om het begrijpen van de diepere betekenis en intentie die erachter ligt.
In welk archetype herken jij iets van jezelf? Of je nu een Farizeeër, een Redder of een Rebel bent, of een beetje van allemaal – in alle gevallen is het essentieel om de juiste balans te vinden tussen regels en intentie, tussen traditie en vernieuwing. Laten we niet klakkeloos regeltjes volgen, maar ons altijd blijven afvragen waarom we de dingen doen die we doen. Het vergt moed om vraagtekens bij tradities te plaatsen en ons hart open te stellen voor nieuwe inzichten. Toch is juist dat waar de uitdaging ligt, want zo kunnen we groeien en de diepere betekenissen ontdekken van wat het werkelijk inhoudt om navolgers van Christus te zijn.
Eerherstel voor de sabbat
Laten we nu terugkeren naar het begin: de sabbat. Zou het niet heilzaam zijn om die opnieuw te omarmen? In een wereld die constant in beweging is, kunnen we zoveel kracht putten uit de keuze om even een pauze te nemen en te focussen op wat er echt toe doet. Of je nu bekend staat als conservatief of juist als een rebelse geest, ik nodig je van harte uit om deze dag niet te negeren, maar te omarmen als een essentieel onderdeel van ons welzijn. Laten ook wij, in navolging van Jezus, de sabbat vieren! Niet als een verplichting, maar als een dag van voeding, vernieuwing en herstel. Zowel voor onszelf als voor onze dierbaren. Amen 🪷
Vijf tips voor een verkwikkende rustdag
De joodse sabbat begint op vrijdagavond na zonsondergang en eindigt op zaterdagavond bij zonsondergang. Christenen houden traditioneel hun rustdag op zondag. Ongeacht of jouw rustdag op zaterdag of zondag valt, gun jezelf die wekelijkse time-out! Hier zijn vijf eigentijdse tips om de sabbat op een nieuwe manier te vieren en te ervaren:
1. Zelfzorg
De sabbat is hét moment om even te ontsnappen aan de drukte en stress van het dagelijks leven. Het is essentieel om goed voor jezelf te zorgen, want dat draagt bij aan je geluk en gezondheid. Dus gun jezelf regelmatig wat tijd om te ontspannen, een verfrissend dutje te doen, een wandeling te maken, je te verdiepen in een boeiend boek of gewoon te genieten van een goed gesprek met familie en vrienden.
2. Spirituele vernieuwing
De sabbat is een kostbaar moment om onze geestelijke batterij op te laden en terug te keren naar onze Bron. Het is een tijd van bezinning, waarin we religieuze diensten kunnen bijwonen, bidden of mediteren, de Bijbel lezen, een stiltewandeling maken of inspirerende teksten bestuderen. Dit is de gelegenheid om je relatie met God te verdiepen en nieuwe energie te putten uit je geloofsleven.
3. Gemeenschapsvorming
De rustdag is dé perfecte kans om mooie momenten te beleven met familie, vrienden en geliefden. Genieten van elkaars kookkunsten, diepgaande gesprekken voeren, samen spelletjes spelen of ontspannen een film kijken: het kan heel waardevol zijn. Het bewust tijd doorbrengen met onze partner of dierbaren helpt om te voorkomen dat we langs elkaar heen leven en houdt onze relaties fris en sprankelend. Als we mooie herinneringen maken, wordt onze band sterker en dragen we bij aan een gevoel van samenhorigheid en verbondenheid.
4. Creatieve expressie
Heb je het zo druk dat je nauwelijks de tijd kunt vinden om je creatieve hobby’s op te pakken? Dan is de sabbat de perfecte kans om de sleur te doorbreken en eindelijk iets creatiefs te gaan doen! Het maakt niet uit wat je doet, of het nu knutselen, muziek maken, schrijven of een andere vorm van creatieve expressie is, zolang het maar geen “werk” is en het je gelukkig maakt. Dit is de tijd om je talenten de ruimte te geven.
5. Dienstbaarheid
Last but not least: de wekelijkse rustdag is een uitgelezen kans om anderen te helpen! We kunnen een praatje maken met eenzame mensen, koffie schenken in de kerk of gewoon vriendelijk en begripvol zijn in onze omgang met anderen. Hierdoor wordt die speciale dag in de week dé gelegenheid om liefde en zorg in de praktijk te brengen voor de mensen om ons heen, en zo een positieve impact te hebben op de wereld.
Shabbat Shalom! Geniet van een vredige rustdag ✨🕯️
Dit artikel is een herwerking van de preek van zondag 2 juni 2024 in de Protestantse Kerk van Genk.
Geef een reactie