Jezus en Nicodemus hebben een bijzonder gesprek over wedergeboorte in het Johannesevangelie. Nicodemus, een vooraanstaande joodse leider en Farizeeër, zoekt Jezus ’s nachts op omdat hij met vragen zit. Hoewel Nicodemus misschien wat bang of beschaamd is om met Jezus gezien te worden, spreekt hij Jezus respectvol aan als ‘rabbi’ en erkent hij de goddelijke kracht in Jezus’ wonderen. Jezus heet hem hartelijk welkom.
Nicodemus gaat niet in op staatszaken, hoewel dat voor zijn positie van belang had kunnen zijn, maar richt zich op geestelijke kwesties. Waarschijnlijk ervaart hij juist op op dat vlak een gebrek aan kennis en inzicht. Jezus komt direct tot de kern en verklaart: “Ik verzeker je, alleen wie opnieuw geboren wordt, kan het Koninkrijk van God zien.” (Johannes 3:3)
Diepere dimensie
Die uitspraak klinkt Nicodemus vaag en onbegrijpelijk in de oren. Hij vraagt zich af: “Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is? Hij kan toch niet voor de tweede keer de moederschoot ingaan en opnieuw geboren worden?” Als je de wereld door natuurlijke ogen bekijkt, dan is het begrijpelijk dat je bij het woord ‘geboorte’ denkt aan een fysieke geboorte. De diepere, geestelijke dimensie van de werkelijkheid ontgaat Nicodemus, zoals die ook vandaag aan de perceptie van velen ontsnapt.
Mensen moeten opnieuw geboren worden, verduidelijkt Jezus. Daarmee bedoelt hij niet alleen dat je je moet conformeren aan religieuze voorschriften, zoals sommigen misschien denken. Wedergeboorte, zo toont Jezus, gaat verder dan het uit je hoofd leren van de catechismus en het bestuderen van de Bijbel. Het is meer dan blindelings de juiste geloofsbelijdenissen herhalen en elke zondag naar de kerk gaan. Jezus spreekt niet over het inpassen in een religieuze traditie of een voorbeeldige kerkganger zijn. Zelfs wanneer je dit jarenlang doet, kun je nog steeds als Nicodemus zijn wanneer je hart onveranderd blijft.
Dit thema raakt aan het probleem waarmee we vandaag worden geconfronteerd. Wedergeboorte is een cruciaal concept in religies en spirituele tradities. Waarom is dit zo van belang? Simpelweg omdat, als je de geestelijke werkelijkheid waar Jezus over spreekt wil kunnen zien, je de juiste ogen nodig hebt. Vergelijk het met een 3D-film: om die écht te ervaren, heb je een speciale bril nodig. Zonder die bril zie je slechts een verwarrende chaos van beelden en geluiden. Zo is het ook met geloof. Velen benaderen religie puur rationeel, vanuit traditie, moraliteit of organisatorisch. Dat is begrijpelijk en menselijk, maar Jezus laat zien dat er méér nodig is om de kern te kunnen begrijpen.
De weg naar het Koninkrijk die Jezus opende, was niet gericht op het creëren van geïnstitutionaliseerde religie, maar ontstond vanuit authentieke spiritualiteit. Zijn eerste volgelingen werden “mensen van de weg” genoemd, en de vroege kerk ontstond uit een diep gemeenschapsgevoel. Het woord “communio” vertegenwoordigt een gemeenschap van gelovigen die samen deelden in brood en wijn, een ervaring die verder gaat dan louter symboliek. Deze gemeenschap vond haar oorsprong niet in lidmaatschap, traditie of dogma’s, maar in de harten van mensen door een hernieuwde innerlijke staat.
Vlinder
Nu even terug naar Nicodemus. Hij is niet in staat om alles te begrijpen, en blijft maar vragen stellen. Jezus legt geduldig uit dat alles wat uit gewone mensen geboren wordt, menselijk is, terwijl wat door de Geest geboren wordt, geestelijk is (3:6). Je moet echt opnieuw geboren worden om het Koninkrijk van God te kunnen begrijpen en ervaren. Zolang we proberen om het Koninkrijk alleen maar met onze aardse blik te bekijken en te doorgronden, lijkt het dwaasheid. Om een dieper inzicht te krijgen in de mysteriën van onze Schepper, moeten we nieuwe ogen ontwikkelen.
Wat houdt dat in? Je kunt het vergelijken met de transformatie van een rups tot een vlinder. De rups is nagenoeg blind en niet in staat om de stralende zon aan de hemel waar te nemen. Pas wanneer de rups een vlinder wordt, worden zijn ogen geopend. De eenvoudige ogen van de rups kunnen alleen donker en licht zien, maar de ogen van de vlinder bevatten duizenden individuele lenzen, ommatidia genaamd, waardoor ze hun omgeving in detail kunnen waarnemen. Die ogen ontwikkelen zich tijdens een wonderbaarlijk transformatieproces.
Drievoudige geboorte
Om het Koninkrijk van God te kunnen zien, maakt Jezus duidelijk, is er feitelijk een drievoudige geboorte nodig. Na onze fysieke geboorte, die slechts het begin is, moeten we geboren worden door water én door geest. De geboorte door water kennen we nu als het sacrament van de doop in de kerk. In de tijd van Nicodemus werd dit gezien als een manier om het lichaam te reinigen van zonden en smet, zoals dat toen in het jodendom gebruikelijk was. De geboorte door de Geest verwijst naar de goddelijke vonk die in ons wordt ontstoken. Die zorgt niet alleen voor innerlijke vernieuwing, maar ook voor een transformatie van onze overtuigingen, emoties en doelen. Ons hele leven wordt als het ware doordrongen van een goddelijke glans.
Revitalisering van de kerk
We leven in een tijd waarin kerken worstelen, en gelovigen zich afvragen hoe het verder moet. Ik ben ervan overtuigd dat de revitalisering van de kerk niet alleen afhangt van flitsende programma’s, geweldige sprekers of eigentijdse muziek. Wat de kerk werkelijk nodig heeft is een wedergeboorte. Ze moet vernieuwd worden, waarbij de vitaliteit van de wereld verweven is. Dit begint niet alleen bij kerkmensen, maar ook bij mensen met geestelijke ogen die in staat zijn de tekenen van het Koninkrijk te herkennen. Toen ik ooit overwoog om dominee te worden, kreeg ik de vraag of het profetische “niet vreselijk evangelisch” was. De gave van profetie werd daarmee in een bepaald kerkelijk hokje gestopt. Maar laten we eerlijk zijn, zouden niet alle kerken een profetische vonk nodig hebben?
Dit is de waarheid die zich aandient: de Geest waait waar hij wil, en laat zich niet vastpinnen op dogma’s, verouderde structuren, kerkelijke denominaties of programma’s. Als de vonk in ons midden oplicht, worden we uitgedaagd om de controle los te laten. Om nieuwe en onbekende wegen te gaan, in een wereld waarin de toekomst onzeker is en die hunkert naar herstel.
Brandende braamstruik
We kunnen ons laten inspireren door het verhaal van de brandende braamstruik. Toen Mozes de braamstruik zag branden, dacht hij bij zichzelf: “Wow, dat is bizar! Hoe kan een braamstruik in brand staan zonder dat ‘ie verbrandt? Dat moet ik eens van dichtbij gaan bekijken.” Was dat wetenschappelijk onderzoek? Nee, Mozes las de tekenen en probeerde de werkelijkheid van de Allerhoogste te begrijpen. Zo begreep hij dat iets dat van buiten misschien onaanzienlijk lijkt, van binnen een krachtig goddelijk vuur kan hebben. Als dat gebeurt, is dat een wonder. Een teken van het doorbreken van Gods oneindige licht op aarde.
De struik waarover het Bijbelboek Exodus spreekt, is geen weelderige, prachtige plant, maar eerder een struik met scherpe doornen. Zo is het ook met ons. Soms ervaren we doornen in ons vlees, zoals ook de apostel Paulus daarvan getuigde. (2 Korinthe 12:7) Desalniettemin kan het vuur van God in ons branden zonder dat het ons verteert. Het is een kracht die ons verlicht en innerlijk tot leven wekt.
Wonderen
Tijd om terug te keren naar Nicodemus. Hij was een Farizeeër en maakte deel uit van het Sanhedrin, het hoogste joodse gerechtshof en wetgevende orgaan in die tijd. Als belangrijke figuur in die raad had Nicodemus veel religieuze, juridische en soms politieke macht binnen de Joodse gemeenschap. En toch, juist deze Nicodemus kwam midden in de nacht naar Jezus, gedreven door een verlangen om de diepere dingen van God te begrijpen.
Een vraag die Nicodemus zich stelde, is hoe Jezus in staat was met zoveel autoriteit en wijsheid te spreken, en wonderen te doen. Misschien was Nicodemus stiekem wat jaloers op Jezus’ vermogen om mensen te verbazen en te inspireren. Maar stel nu dat datzelfde ook voor hem weggelegd was? In Johannes 14:12 zegt Jezus:
“Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie in Mij gelooft, zal de werken die Ik doe, ook doen, en hij zal grotere doen dan deze, want Ik ga heen naar Mijn Vader.”
Gods Koninkrijk is geen fata morgana in de woestijn, te mysterieus om te begrijpen, maar een realiteit die in ons tot bloei wil komen. Een vuur dat in ons hart wil branden zonder ons te verteren; een vlam die ons wil doen heropleven, zelfs door de doorns van het leven heen.
Geen illusie
“Jullie moeten wederom geboren worden.” Zelfs nu, in deze moderne tijd, blijven de woorden van Jezus weerklinken. Ze dagen ons uit om de vastgeroeste patronen los te laten en de weg van overgave te bewandelen. Durf je hart te openen en elke nieuwe dag te omarmen, en laat de volgende woorden een richtsnoer zijn bij alles wat je doet:
“Mijn hart zei van U: ‘Zoek Mijn aangezicht.’ Uw aangezicht HaShem, zal ik zoeken.” (Psalm 27:8)
Wat kunnen we veel leren van Nicodemus’ zoektocht naar de zin van het leven! Ook al leek hij een machtige man die alles onder controle had, van binnen voelde hij een leegte en verlangde hij ernaar om voluit te leven, zoals hij dat in Jezus weerspiegeld zag. Nicodemus had de moed zijn beperkingen onder ogen te zien en het vertrouwde los te laten. Hij verlangde naar dat onbekende Koninkrijk, ook al kon hij het maar moeilijk bevatten. Zijn verhaal daagt ons uit om te realiseren dat ware voldoening niet te vinden is in menselijke structuren, maar in het najagen van een leven vol authenticiteit en passie.
Nicodemus kreeg uiteindelijk wat hij zocht. Jezus wees hem de weg en nodigde hem uit om een nieuw perspectief te omarmen. Laten ook wij streven naar meer dan een oppervlakkig geestelijk leven. De revitalisering van de kerk begint in onze harten. Het begint met het mysterie van wedergeboorte, waar de rups verandert in een prachtige vlinder. Durven we onze plannen los te laten en het onvoorspelbare pad van verwondering te bewandelen?
Of You my heart said, “Seek My face”; Your face, Hashem, will I seek. (Psalm 27:8)
Dit is de preek van zondag 26 mei 2024 in de protestantse kerk van Denderleeuw.
Geef een reactie