Jezus gebruikte vaak parabels om zijn boodschap over te brengen. Een van de bekendste is de gelijkenis van de graankorrel. Wat is een graankorrel eigenlijk als je die in je hand houdt? Op het eerste gezicht lijkt het maar een klein en onbeduidend korreltje. Vaak hechten we er weinig waarde aan en denken we er niet dieper over na. Maar als we de analogie van de graankorrel nader bekijken, ontdekken we dat er achter dat kleine korreltje een wereld van betekenis schuilt.
In het Johannesevangelie verkondigt Jezus: “Waarachtig, ik verzeker u: als een graankorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft het één graankorrel, maar wanneer hij sterft draagt hij veel vrucht.” (Johannes 12:24). Waarom kiest hij deze gelijkenis? Willen we deze analogie beter begrijpen, dan is het nuttig om eens stil te staan bij de levenscyclus van tarwe. Laten we ingaan op drie essentiële aspecten: de tarwekorrel als bron van leven, het proces van sterven, en ten slotte de glorieuze opstanding van nieuw leven.
Bron van leven
De levenscyclus van de tarweplant is fascinerend. Tarwe volgt het ritme van zaaien en oogsten. Wanneer de korrels geplant worden, komt er nieuw leven tevoorschijn. Maar zodra de halmen worden afgesneden, is het leven van de plant voorbij. De graankorrel vormt het zaad van de plant, een beschermende container die alle eigenschappen latent in zich draagt.
Wanneer een graankorrel sterft, verliest hij zijn vorm volledig. Als er nieuwe halmen uit de korrel groeien, lijkt het alsof de plant een totale verandering heeft ondergaan. Niets doet meer denken aan de korrel waarmee het allemaal begon. Toch kunnen we ons niet voorstellen dat er een appelboom of een tomatenplant uit die graankorrel zou groeien. Hoewel een graankorrel meerdere halmen kan voortbrengen, blijft de essentie gelijk. Zo is het ook met onze kern. Onze stemmingen en ons lichaam kunnen veranderen, maar onze kern blijft hetzelfde. Alle mensen maken min of meer hetzelfde groeiproces door. Dat patroon draagt bij aan ons begrip van de ontwikkeling van baby’s.
Hoewel graan dus graan blijft, betekent dat niet dat de omgeving er niet toe doet. Denk aan zonlicht, aarde, meststoffen, vochtigheid en regen. Soms groeit de plant beter op de ene plek dan op de andere en past zich aan aan de omstandigheden. Dat geldt ook voor ons. We hebben de juiste omgeving nodig om te kunnen groeien. Het is belangrijk om geworteld te zijn in een goede omgeving en omgeven te zijn door de juiste mensen die ons aanmoedigen om het beste uit onszelf te halen. Mensen die onder moeilijke omstandigheden leven, kunnen verborgen talenten hebben die nooit tot uiting komen. Ze krijgen de kansen niet, of ze ontwikkelen een harde schil om te kunnen overleven.
De gelijkenis van de graankorrel herinnert ons eraan dat net zoals één zaadje veel andere zaadjes kan voortbrengen, ons leven ook het potentieel heeft om iets goeds te verspreiden in de wereld. We zijn niet alleen; in ons dragen we de zaden van vele generaties die ons zijn voorgegaan. Mensen zijn net als tarwekorrels: we maken deel uit van het hele proces van geboren worden en sterven, maar tegelijkertijd dragen we een hele wereld binnenin ons.
Het belang van loslaten
Net zoals een zaadje pas echt kan groeien als het uit zijn schilletje breekt, moeten wij ook openstaan voor verandering en vernieuwing. Het loslaten van het oude en omarmen van het nieuwe is cruciaal voor persoonlijke groei en ontwikkeling.
Met de woorden “Voorwaar, voorwaar, ik zeg jullie” benadrukt Jezus dat hij iets belangrijks te zeggen heeft. Hij wil zijn vrienden waarschuwen dat er een dag zal komen waarop hij afscheid van hen moet nemen, een dag waarop hij zal sterven. Jezus vergelijkt zijn dood en opstanding met de cyclus van een graankorrel. Iedereen begrijpt dat een graankorrel, ook al draagt deze de potentie van nieuw leven, op zichzelf niets is, en niet werkelijk leeft totdat hij op de aarde valt. Dan pas kunnen de zaadjes gaan groeien. Het sterven van de korrel bevrijdt de innerlijke levenskracht die eerst gevangen zat in het kaf. Die levenskracht vermenigvuldigt zich in de opeenvolgende korrels en kan hele velden bedekken met goudgele wuivende tarwe.
Jezus vraagt zijn vrienden om hem los te laten, zodat hij nieuw leven kan voortbrengen. Met zijn woorden benadrukt hij dat loslaten, hoe moeilijk ook, een noodzakelijke stap is in de cyclus van het leven. Door los te laten kunnen we ruimte maken voor groei, transformatie en het verspreiden van liefde en hoop in de wereld.
De opstanding van nieuw leven
Is het niet prachtig hoe de lente weerspiegelt hoe nieuw leven ontspruit uit de dood? De teerheid van de lentebloemen die tevoorschijn komen, herinnert ons aan het mysterie van de opstanding, zoals zo treffend in Johannes 12:24 wordt verwoord.
Het voorbeeld dat Jezus gebruikt, is niet zomaar een vergelijking van de landbouw; het gaat dieper dan dat en raakt de kern van spirituele waarheden. De waarheid die Jezus deelt met zijn vrienden, is eigenlijk een gelijkenis van een fysieke wet, bedoeld om hen een dieper inzicht te geven. Net zoals een graankorrel moet sterven om vrucht te dragen, moet ook het zaad van het leven begraven worden om te kunnen bloeien. Dit hele proces vraagt om vertrouwen in de zaaier, maar uiteindelijk bevrijdt het de krachten van het zaad zodat het zich kan vermenigvuldigen. Als we het zaad zouden belemmeren om te worden begraven in de grond, zouden we zijn groei en potentieel in de weg staan. Vernieuwing is een fundamentele wet van het leven, waarbij de bron van leven de Schepper zelf is.
Met de metafoor van het graan toont Jezus dat de regels die gelden in de fysieke wereld, diep geworteld zijn in de spirituele wereld. Bovendien laat hij zien dat hijzelf gebonden is aan deze cyclus van het leven. Zoals we herdenken in de Goede Week en met Pasen, werd Jezus afgesneden van het land der levenden en begraven in de aarde van de tombe, maar stond hij op de derde dag weer op, bruisend van nieuw leven. Precies zoals de tarwekorrel die sterft. En zoals we met Pasen vieren dat zijn offer leven bracht voor velen, zo is het ook met het tarwe dat ontkiemt en in staat is veelvuldig leven voort te brengen.
Met zijn parabel van de graankorrel wil Jezus zijn volgelingen geruststellen over zijn naderende dood. Hij legt hen uit dat de graankorrel niet verdwijnt, maar nieuw leven voortbrengt. Door het sterven van het oude, wordt juist ruimte gemaakt voor iets nieuws.
Ik zou je in een doosje willen doen
Wat betekent de gelijkenis van de graankorrel voor ons vandaag? Zoals we zagen, is het een intrigerende tekst over de cyclus van leven, dood en wedergeboorte. Jezus verpakte een heleboel wijsheid in één zin. Maar tegelijkertijd is het ook een lastige boodschap, daarom vertelde hij het misschien in metaforen en niet in letterlijke taal. Toen Jezus deze wijze woorden sprak, deelde hij ze met z’n vrienden en volgers. Mensen die een speciale band met hem hadden. En als we van iemand houden, willen we natuurlijk het liefst dat diegene voor altijd bij ons blijft. “Ik zou je het liefst in een doosje willen doen,” zoals het lied van Donald Jones, geschreven door Annie M.G. Schmidt, het zo mooi verwoordt. Sommige herinneringen zijn gewoon te kostbaar om te vergeten, die wil je het liefst voor altijd bij je houden.
Toen Jezus zei dat hij op een dag zou gaan, omdat hij wist dat zijn tijd op aarde bijna voorbij was, reageerde Petrus in paniek: “Nee, nee, dat gaat echt niet gebeuren, Heer!” (Matteüs 16:21-23). Petrus was zo gesteld op Jezus dat hij hem het liefst voor altijd bij zich wilde houden. Maar Jezus maakte duidelijk dat dat niet mogelijk was. Petrus moest leren loslaten, want als je altijd vasthoudt, kan er nooit iets nieuws ontstaan.
De kunst van het loslaten
In het ziekenhuis waar ik werk, worden mensen elke dag herinnerd aan de kwetsbaarheid van het leven. Voor velen is dat moeilijk. Het is een realiteit waar niet aan te tornen valt, maar die veel mensen toch liever uit de weg gaan. In een wereld die draait om productiviteit en vooruitgang, duwen we de gedachte aan de dood liefst zo lang mogelijk weg. Vroegere generaties leerden te leven met het besef van eindigheid, maar tegenwoordig willen we vooral zo lang mogelijk jong blijven. Extreem rijke mensen verzinnen van alles, van vampire-facelifts tot het invriezen van hun lichaam, dat alles in de hoop op wat extra rondjes om de zon. Alsof ze angstvallig proberen om hun leven in een doosje te doen, uit angst het te verliezen.
Vergankelijkheid is geen prettige gedachte. Het gaat niet alleen om ons eigen leven of dat van anderen, maar om alles wat we kunnen verliezen. Wat maakt loslaten zo moeilijk? We weten wel wat we achterlaten, maar niet wat ervoor in de plaats komt. Jezus daagt ons uit te vertrouwen op dit proces, maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Vooral als je het nieuwe begin nog niet kunt zien. Je kunt alleen die dode graankorrel zien, maar niet het leven dat zich in de donkere aarde ontwikkelt. Je ziet het pas als het opkomt.
Niet alleen Jezus, maar ook de profeet Jeremia herinnert ons eraan dat we vertrouwen mogen hebben in het proces. Zelfs al ervaren we verlies en moeten we afscheid nemen van dierbare dingen, en zelfs al maken we ons zorgen over de toekomst, Jeremia daagt ons uit te geloven dat elke verlatenheid van voorbijgaande aard is. Dit zijn zijn profetische woorden:
“Ik zal mijn wet in hun gedachten leggen en het op hun hart schrijven. Ik zal hun God zijn, en zij zullen mijn volk zijn. Ze zullen niet langer hun naaste onderwijzen of tegen elkaar zeggen: ‘Ken de Heer,’ want zij zullen mij allen kennen, van de kleinste tot de grootste,” verklaart de Heer. “Want Ik zal hun ongerechtigheid vergeven en hun zonden niet meer gedenken.”
Jeremia 31:34-35
Soms is het belangrijk om dingen los te laten, zodat er ruimte kan ontstaan voor iets nieuws. Wanneer verandering ons pad kruist, laten we dan niet alleen kijken naar de zaadjes die sterven, maar oog hebben voor wat groeit. Want dikwijls ontluiken juist op de plaatsen van verandering de kiemen van een nieuwe wereld, hoe teer en kwetsbaar ook. Laten we ze koesteren en een vruchtbare bedding geven, zodat liefde, vrede en gerechtigheid kunnen bloeien. Zo eren we de Schepper van alle leven, die alle zaadkorrels koestert in Zijn hand.
Alvast een sprankelende lente toegewenst!
Dit is de tekst van de preek op zondag 17 maart 2024 in de Protestantse Kerk aan de Graanmarkt in Brussel.
Geef een reactie