Elkaar opnieuw de hand reiken

Mijn schrijftafel kijkt uit op een appartementencomplex. Het bestaat uit drie lagen van zes vakjes, achttien in totaal. In elk vakje wonen één of twee ouderen. Hooguit bij zonnig weer komt er iemand buiten, maar ook dan lijken de bewoners elkaar zoveel mogelijk te negeren, alsof ze bang zijn elkaars privacy te schenden.

Het appartementencomplex weerspiegelt de individualistische wereld van vandaag. Mensen brengen hun dagen door in gescheiden hokjes. De coronacrisis heeft dat effect nog eens vergroot. Dankzij Zoom en Teams vergaderen we zelfs letterlijk in vakjes, en slimme algoritmen zorgen ervoor dat we op basis van ons klikgedrag in filterbubbels worden gezogen. Wie niet zo af en toe zijn cookies wist, dreigt te worden opgesloten in zijn eigen gelijk.

Losse eilandjes

Vlak voor zijn dood schreef de Britse opperrabijn Jonathan Sacks het boek Moraal. De westerse switch van “wij” naar “ik” is volgens hem een ongekend experiment in de geschiedenis. Eeuwenlang leefden mensen in hechte gemeenschappen waar lief, leed en arbeid werden gedeeld. In Europa kwam daar rond 1900 verandering in. Extended families maakten plaats voor het kerngezin. Ook het aantal singles steeg. Sinds 1960 zijn de huishoudens niet alleen kleiner geworden, ze zijn ook steeds meer als losse eilandjes gaan functioneren.

De coronacrisis versterkt dat effect. Mensen zijn meer dan ooit op zichzelf teruggeworpen geraakt. Daarin schuilt een gevaar waarvan we vandaag de effecten kunnen zien. Als iedereen zich terugtrekt in zijn eigen hokje, als wereldbeelden niet langer worden uitgedaagd door andere meningen, zijn we geneigd steeds minder van elkaar te kunnen verdragen. Tegenstellingen worden dan al snel patstellingen.

Stuur uit handen geven

Lange tijd stond er een zwarte auto in mijn straat. Die vormde geregeld het decor van een scène. Een man probeerde er uit alle macht in te klimmen, terwijl zijn vrouw de autosleutels omhoog hield. Ze bleef geduldig wachten totdat hij bereid was zijn strijd op te geven. Later vertelde ze mij het verhaal. De man mocht van de dokter niet meer rijden; zijn mentale toestand liet het niet langer toe. Maar voor hem was de auto het symbool van zijn vroegere vrijheid en succes. Verworvenheden die hij niet bereid was op te geven. Het stuur uit handen geven, dat doe je niet zomaar.

Selfiecultuur

Die hang naar zelfredzaamheid is niet verwonderlijk. Al jong leren we zelfstandig, weerbaar en mondig te zijn. Eenmaal volwassen jagen we zelfontplooiing na en geven we geld uit aan trainingen self-management, of aan workshops die beloven ons in contact te brengen met ons hogere Zelf. Zo’n “selfie”-cultuur is handig zolang je in staat bent jezelf te redden. Maar wat als dat niet meer lukt? Wat als je gedwongen wordt het stuur van je leven (tijdelijk) uit handen te geven?

Veel mensen lijden aan stressklachten omdat het gevoel hebben de wereld in hun eentje te moeten besturen. Alles zelf te moeten kunnen, overal goed in zijn. Kwetsbaarheid en hulp vragen zijn toch nog een beetje taboe. En dat is jammer, want je kunt er ook anders naar kijken. In zijn eerste brief aan de Korinthiërs legt de apostel Paulus uit waarom het goed en nuttig is dat geen twee mensen hetzelfde zijn.

“God heeft aan iedereen zijn eigen, speciale plaats in het Lichaam gegeven, daar waar Hij het wil. Als we met z’n allen één lichaamsdeel zouden zijn, dan zou er toch geen Lichaam zijn? Maar nu zijn er wel veel lichaamsdelen, maar is er maar één Lichaam.

Een oog kan niet tegen een hand zeggen: ‘Ik heb jou niet nodig’. En het hoofd kan niet tegen de voeten zeggen: ‘Ik heb jullie niet nodig’. Nee, juist de delen van het lichaam die het meest kwetsbaar lijken, zijn het meest nodig.”

1 Korinthe 12, 18-22

Paulus spreekt over de gemeente als het Lichaam van Christus. In een lichaam vormen de lichaamsdelen geen losse eilandjes, maar zijn ze onderling verbonden. Wat de longen en het hart elkaar zouden afstoten? Of de voet en het been? In dat geval wordt niet alleen het lichaam disfunctioneel, maar verliezen ook de losse lichaamsdelen hun functie. Werken ze echter samen in harmonie, dan ontleent het lichaam daaraan gezondheid en kracht.

Organisch geheel

Niet alleen kerken en families zijn een lichaam. Ook de samenleving, de wereld, het ecosysteem en het universum zijn organische gehelen waar wij samen deel van uitmaken. Maar doordat we steeds meer in afgescheiden hokjes leven, zijn we ons niet altijd meer bewust van onze onderlinge verbondenheid.

Over het appartementencomplex aan de overkant drijven grijze wolken voorbij. Hoeveel mensen zouden er eenzaam zijn zonder het van elkaar te weten? Hoeveel ouderen brengen er in stilte hun dagen door, gekweld door het gevoel niets meer bij te kunnen dragen aan de maatschappij?

Persoonlijke vrijheid is een groot goed, mits die hand in hand gaat met verbondenheid. Maar we raken de kunst van het samenleven gemakkelijk verleerd. En een lichaam dat louter uit losse onderdelen bestaat, houdt geen stand.

Een spannende vraag voor vandaag: blijven we ook na corona veilig in onze hokjes zitten, of gaan we de uitdaging aan om elkaar opnieuw de hand te reiken? Juist in deze tijd heeft Paulus ons verrassend veel te vertellen.

Gepubliceerd door Kelly Keasberry

Kelly Keasberry (1975) studeerde theologie aan de Universiteit Utrecht, gevolgd door Wereldreligies & Interreligieuze Dialoog en Journalistiek, beide aan de KU Leuven. Ze werkt als journalist voor het Vlaamse christelijke opinieblad Tertio en gaat als freelance predikant voor binnen diverse kerken in België en Nederland. Samen met haar man Joost en vier zonen woont ze in Antwerpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: