Somber of moe in de herfst? Ontdek waarom verdriet, vertraging en loslaten bij het leven horen, en wat de natuur ons daarover kan leren.
Eind oktober, begin november is een bijzondere tijd. De bomen laten hun bladeren vallen, de dagen worden korter en de natuur bereidt zich langzaam voor op de winter. Maar niet alleen buiten verandert er van alles. Ook in onszelf brengt deze overgang iets teweeg.
Misschien merk je dat je somberder, vermoeider of lustelozer bent dan anders. We noemen dat ook wel de herfstblues. De afname van het daglicht en de wisseling van de seizoenen kunnen ons humeur en onze energie beïnvloeden.
Feesten rond leven en dood
Niet toevallig vinden juist in deze periode verschillende feesten plaats die in het teken staan van leven en dood. Alsof dit seizoen zelf ons met verlies confronteert. Denk maar aan:
- Halloween, dat teruggaat tot oude tradities rond het einde van de oogsttijd en het begin van de winter.
- Allerheiligen en Allerzielen, rooms-katholieke feestdagen om stil te staan bij mensen die ons zijn ontvallen.
- In Mexico vieren families tijdens Día de los Muertos het leven en de blijvende verbondenheid met overleden dierbaren.
Hoe verschillend deze tradities ook zijn, ze herinneren eraan dat leven en dood, afscheid en verbondenheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
In de kapel naast mijn huis worden in deze dagen opvallend veel kaarsjes aangestoken. Mensen komen even binnen om stil te staan bij wie ze missen. Ouders, grootouders, partners of vrienden die zijn heengegaan. Mensen die ons hebben gevormd, op wier schouders we staan en die we graag nog wat langer bij ons hadden gehouden.
Zulke eenvoudige rituelen helpen om dierbaren een plek te blijven geven in ons leven. En om verdriet niet zomaar weg te duwen. Rouw is immers de keerzijde van de liefde.
Herfstblues: niet alles hoeft altijd goed te gaan
Maar rouw gaat niet alleen over de dood. We kunnen op talloze manieren verlies ervaren: een verwaterde vriendschap, een stukgelopen relatie of samenwerking, dromen die niet zijn uitgekomen, kinderen die het huis uit gaan, het verlies van een baan of het einde van een levensfase.
Zelfs een nieuw begin kan gepaard gaan met verdriet. Want als we een nieuwe weg inslaan, gaat dat vaak ook gepaard met dingen die we moeten achterlaten.
“Ik heb ‘s avonds geen zin meer om de deur uit te gaan”, vertelde een jonge vrouw me. Ze voelde zich lusteloos, had weinig energie en was soms zonder duidelijke reden somber. “Wat is er toch met mij aan de hand? Ik ben mezelf niet meer.”
Ze was ervan overtuigd dat er iets mis met haar was. Ik vroeg me af of haar somberheid ook iets te maken had met de tijd van het jaar.
Natuurlijk kunnen zulke gevoelens allerlei oorzaken hebben. De herfstblues is tijdelijk en meestal mild. Houdt de somberheid weken aan, merk je dat je nauwelijks nog functioneert of last krijgt van donkere gedachten? Dan kan er meer aan de hand zijn, zoals een seizoensgebonden depressie. Zoek in dat geval hulp, bijvoorbeeld bij je huisarts.
Waarom we somberheid als een probleem beschouwen
Wat me opvalt, is hoe snel we somberheid of vermoeidheid als een probleem beschouwen. Alsof er iets mis is met ons wanneer we niet altijd vrolijk, energiek of productief zijn.
Dat heeft ook te maken met de wereld waarin we leven. Al jong krijgen we voorgespiegeld dat een geslaagd leven vooral een gelukkig en productief leven is. Een leven van targets behalen, je bucketlist afwerken, plannen maken, elke minuut van de dag nuttig besteden. En zit het even tegen? Dan levert dat al snel een gevoel van mislukking op.
Maar waarom doen we dat eigenlijk?
Waarom de herfst uitnodigt tot vertraging
Vandaag werd ik me ervan bewust hoe diep die overtuiging zit. Na gisteren een hele dag in Leuven aan mijn onderzoek te hebben gewerkt, voelde ik me lusteloos. Toch zat ik alweer driftig op mijn laptop te typen.
Naast me lag mijn kat Sanjo, heerlijk opgerold op een stoel. Toen ik hem tevreden hoorde spinnen, keek ik even op van mijn werk. Hij maakte zich nergens druk over, hoefde niets te bereiken en genoot gewoon van het liggen.
Plotseling dacht ik: “Waarom neem ik soms niet wat meer een voorbeeld aan mijn pluizige kameraad?”
Natuurlijk is Sanjo geen winterslaper, en veel dieren hebben in de herfst juist hun handen vol met voorraden aanleggen of wegtrekken. Maar ze volgen wel het ritme van de seizoenen. Wordt het kouder, dan zoeken ze een warm plekje op, rollen zich op en passen zich aan. Zonder zich af te vragen of ze wel genoeg hebben gedaan.
En wij? Ook wij voelen de behoefte om ons terug te trekken, te cocoonen en te vertragen. Maar hoe lastig vinden we het om daaraan toe te geven. Er is altijd wel iets dat nog moet gebeuren. Alsof we ieder uur van onze tijd moeten verantwoorden.
De herfst: een tijd van rust en reflectie
Tijdens de herfstblues lijkt ons lichaam soms in winterslaapmodus te gaan. De herfst nodigt ons uit om rustiger aan te doen en stil te staan bij wat achter ons ligt.
De diepe rust van mijn kat is voor ons misschien niet haalbaar, maar we mogen onszelf wel wat meer rust gunnen. Door een wandeling te maken in de natuur, of juist naar binnen te keren. Door aandacht te geven aan vragen die in de drukte van alledag gemakkelijk ondergesneeuwd raken:
- Wat houdt me eigenlijk bezig?
- Welk verdriet draag ik nog met me mee?
- Welke verwachtingen passen niet langer bij het leven dat ik nu leid?
Wij zijn zelf natuur
Kijk maar eens naar de natuur. Daar bloeit ook niet alles het hele jaar door. Bomen verliezen hun bladeren, planten sterven af en de aarde komt tot rust. Er zijn perioden van uitbundige groei, maar ook van schaarste, stilstand en verval.
Waarom zouden wij dan altijd moeten bloeien?
Sterker nog, wij zijn natuur. Ons lichaam biedt onderdak aan ontelbare micro-organismen. Het water waaruit we grotendeels bestaan, maakt deel uit van de kringlopen van de aarde. We ademen dezelfde lucht als andere levende wezens en zijn voor ons voortbestaan afhankelijk van wat de aarde voortbrengt.
We staan niet buiten de natuur, alsof we er vanop een afstandje naar kijken. We maken er onlosmakelijk deel van uit.
En net zoals de natuur haar seizoenen kent, kent ook ons innerlijke leven perioden van vreugde, hoop en vertrouwen, maar evengoed van twijfel, afscheid en verdriet.
De donkere nacht van de ziel
“Je hoeft niet altijd met een glimlach van overwinning rond te lopen”, zei een oudere vrouw ooit tegen me, toen ik als jonge tiener een nogal happy-clappy kerk bezocht.
Ze had een punt.
Geloof of spiritualiteit is niet altijd overwinning. De verlichte ziel is niet altijd de serene monnik op de bergtop. De Bijbel staat vol lofliederen, maar evengoed vol klaagliederen. De personages jubelen, danken, worstelen, struikelen, twijfelen en schreeuwen het uit naar God. Om bij het Beloofde Land uit te komen, voert hun tocht dwars door de woestijn.
Opvallend vaak gaat het leven van mensen met een krachtige roeping gepaard met perioden van diepe beproeving. Denk aan Mozes, aan Jezus in Getsemane, aan Franciscus van Assisi, die worstelde met ziekte en met de richting van zijn broederschap, of aan Ignatius van Loyola, die de ervaring van geestelijke droogte en onrust (desolatie) beschreef.
De Spaanse karmeliet Johannes van het Kruis gaf er een naam aan: de donkere nacht van de ziel. Een ingrijpende geestelijke ervaring waarin vertrouwde zekerheden wegvallen en zelfs God afwezig kan lijken.
Zo’n donkere nacht kan diep vormend en louterend zijn. Maar dat betekent niet dat rouw of lijden altijd ergens goed voor is. We leven nu eenmaal in een gebroken wereld, waarin ook verschrikkelijke dingen gebeuren die volstrekt zinloos lijken. En toch kan een moeilijke periode iets in ons veranderen. Oude overtuigingen verliezen hun vanzelfsprekendheid, we gaan anders naar het leven kijken en ontdekken opnieuw wat er werkelijk toe doet.
Geen Pasen zonder Goede Vrijdag
Dood en verrijzenis zijn in de christelijke traditie onlosmakelijk verbonden. Zoals in de natuur na herfst en winter weer nieuw leven ontluikt, zo spreekt ook het paasverhaal over de hoop dat de dood niet het laatste woord krijgt.
Maar soms lijkt het alsof wij het liefst voortdurend in Pasen willen leven, zonder Goede Vrijdag of Stille Zaterdag te hoeven meemaken.
We verlangen naar het licht, maar weten ons vaak geen raad met de duisternis. Veel mensen ontvluchten de confrontatie met zichzelf door te vluchten in prikkels, actie, scrollen… Terwijl juist die donkere dagen ons iets te zeggen kunnen hebben, als we maar bereid zijn te luisteren.
De uitnodiging van de herfst
De herfst herinnert ons aan de schoonheid van het loslaten. Terwijl de bomen zich hullen in hun mooiste kleuren, worden de dagen korter en keert het leven zich langzaam naar binnen.
Misschien hoeven ook wij niet voortdurend te bloeien om ten volle te leven.
Stel nu dat de herfstblues geen probleem is waar we vanaf moeten, maar een uitnodiging om te vertragen. Hoe zou het zijn om daar dit weekend ja tegen te zeggen?
Leg het werk eens opzij, maak een wandeling, steek een kaars aan of geniet van de warmte en stilte in huis. Niet om daarna zo snel mogelijk weer productief te worden, maar om aandacht te geven aan wat er werkelijk in je leeft.
Ik ben benieuwd naar de inspiratie die je opdoet. Deel het gerust in de comments 💚
Geniet van een mooi weekend!
Geef een reactie