Over Jesaja 56:1-7 en Matteüs 15:21-28
Aanvaard worden. Gezien worden. Erbij horen. Het zijn misschien wel de diepste verlangens die een mens kent. Wie heeft er niet graag het gevoel: ik heb hier een plaats, ik tel mee, ik mag er zijn?
En toch weten we allemaal dat het ook anders kan lopen.
Eén op de vijf kinderen en jongeren in Vlaanderen krijgt ooit te maken met pesten. Ook later verdwijnt buitensluiting niet: op het werk worden mensen genegeerd, gekleineerd of buiten de groep gehouden. Alleen al vorig jaar ontving gelijkekansenorganisatie Unia meer dan achtduizend meldingen van discriminatie en haatspraak.
Achter al die cijfers zitten mensen. Mensen die te horen of te voelen kregen: jij hoort er niet helemaal bij. Misschien herkennen we onszelf daar wel in. Als degene over wie het oordeel al vaststond. Maar misschien ook als degene die zelf te snel dacht te weten wie de ander was.
Een dorre boom
Zo werkt het vaak tussen mensen. Bijna ongemerkt delen we elkaar in hokjes in. Binnen enkele seconden vormen we een eerste indruk: wie lijkt er op ons, wie hoort bij onze groep, wie voelt vertrouwd en wie niet? Dat mechanisme zit diep ingebakken. Het wordt problematisch wanneer een eerste indruk verstart tot een oordeel. Wanneer we niet langer nieuwsgierig zijn naar wie de ander werkelijk is, maar het etiket belangrijker wordt dan de mens erachter.
Jesaja 56 speelt zich af in de tijd na de Babylonische ballingschap, wanneer het volk Israël opnieuw gemeenschap probeert te worden. Wie zijn wij? Wie hoort erbij? Opvallend genoeg richt de profeet zich hier juist tot twee mensen die gemakkelijk buiten die gemeenschap vielen: de vreemdeling en de eunuch. De eerste vanwege zijn andere afkomst, de tweede omdat hij als ontmande man geen kinderen kon krijgen.
Dan spreekt Jesaja hen aan met woorden die door merg en been snijden. “Laat de eunuch niet zeggen: ‘Ik ben maar een dorre boom.’”
Wat een beeld: er groeit niets aan mij. Ik stel niets voor. Ik heb geen toekomst.
Je hoeft geen eunuch in het oude Israël te zijn om die gedachte te herkennen. Mensen kunnen je zo vaak vertellen wie je bent, dat je het uiteindelijk zelf gaat geloven. Te oud, te jong, te vreemd, niet succesvol genoeg, niet gelovig genoeg, niet zoals de rest. Langzaam wordt het oordeel van anderen onze eigen innerlijke stem.
“De mens ziet aan wat voor ogen is, maar God ziet het hart aan.” Samuel 16:7
God kijkt anders naar ons. Het zijn niet onze afkomst, ons lichaam, onze maatschappelijke positie die onze identiteit bepalen. Waar de samenleving zegt: “Hier is geen plaats voor jou,” zegt God: “In mijn huis heb jij een naam.” Wie dacht geen toekomst te hebben, krijgt een naam die niet wordt uitgewist.
Een vrouw die weigert te verdwijnen
In Matteüs 15 bevindt Jezus zich buiten het vertrouwde Joodse gebied, in de streek van Tyrus en Sidon. Daar roept een Kanaänitische vrouw hem aan. Kanaänitisch: alleen dat woord al draagt eeuwenoude vijandschap in zich. Haar dochter is ziek. En Jezus? Die zegt niets. Hij zwijgt.
Het is een van de ongemakkelijkste momenten uit het evangelie. Een moeder smeekt, en het blijft stil. De leerlingen raken geïrriteerd: “Stuur haar toch weg, ze blijft maar roepen.” Niemand die vraagt wat er met haar dochter aan de hand is. Alleen: zorg dat die vrouw verdwijnt.
Maar de vrouw verdwijnt niet. Ze knielt. En wanneer Jezus haar afwijst met het harde beeld dat het brood voor de kinderen niet aan de honden gegeven wordt, is haar reactie verbazend wijs. Ze wordt niet kwaad en begint zich niet te verdedigen, maar ze gaat evenmin mee in het verhaal dat ze niets waard is. Ze antwoordt: “Zelfs de honden eten de kruimels die van de tafel vallen.”
Deze vrouw accepteert niet dat de grens die mensen trekken ook de grens van Gods genade moet zijn. En dan verandert alles. “Vrouw, groot is uw geloof.” De vrouw die niemand een naam gaf, blijkt het voorbeeld van geloof. De vrouw die weggestuurd moest worden, wordt geprezen.
Wie zetten wij onder tafel?
Jesaja en Matteüs raken hier aan hetzelfde thema: mensen die geleerd hebben zichzelf te zien door de ogen van wie hen afwijst. “Ik ben maar een dorre boom. Misschien verdien ik de volle zegen niet, maar alleen de kruimeltjes.”
Hoe gemakkelijk gebeurt dat nog steeds, in een samenleving die ons voortdurend beoordeelt op uiterlijk, prestatie, afkomst, religieuze of politieke overtuiging. Een wereld waar iedereen op sociale media zijn eigen glanzende merk lijkt te moeten zijn.
De Bijbel stelt een andere vraag dan: voldoe jij aan het plaatje? Niet wie je bent in de ogen van anderen staat centraal, maar de vruchten die groeien in je leven. Liefde, trouw, gerechtigheid, mededogen. En misschien nog confronterender: wie hebben wíj onder de tafel gezet? Over wie hadden we ons oordeel al klaar voordat we werkelijk luisterden?
Die vraag mogen ook kerken zichzelf stellen. We kunnen wel zeggen dat iedereen welkom is, maar mensen voelen haarfijn het verschil tussen welkom zijn en alleen maar getolereerd worden. Of er werkelijk naar hen wordt geluisterd, of dat ze eerst moeten bewijzen dat ze hun plekje aan tafel verdienen.
Kijk nog eens
Een uitnodiging voor de komende week: kijk nog eens. Naar degene over wie je je oordeel al klaar had. Stel een vraag. Luister. Misschien schuilt er achter dat aparte gedrag een verhaal dat je niet kent. Of misschien ontdek je achter dat vreemde uiterlijk wel een mens die verlangt naar precies hetzelfde als jij: gezien worden, gekend worden, liefgehad worden.
En kijk ook nog eens naar jezelf. Misschien draag je woorden mee die anderen ooit over je uitspraken. Ik ben te veel. Ik ben niet genoeg. Ik pas hier niet. Herkenbaar? Dan is het misschien tijd om dat boetekleed af te leggen.
Want sommige oordelen dragen we jarenlang met ons mee, terwijl ze nooit van ons waren. Jesaja vertelt een ander verhaal. De vreemdeling, de eunuch — en ook jij — bent zoveel meer dan wat anderen in je meenden te zien. Meer dan je tekortkomingen. Meer dan het etiket dat ooit op je werd geplakt. Je bent gekend, geliefd en je hebt een naam.
Dat betekent niet dat verschillen verdwijnen. De vreemdeling blijft een vreemdeling, de Kanaänitische vrouw wordt geen Joodse vrouw. We hoeven niet hetzelfde te worden om samen aan Gods tafel te zitten. Maar het verschil bepaalt niet langer wie erbij hoort en wie erbuiten valt.
Bij God hoeven we niet onder de tafel te wachten op de kruimels. Er wordt een stoel bijgeschoven. Voor de vreemdeling. Voor de buitenstaander. Voor wie dacht een dorre boom te zijn. Voor jou. Voor mij.
‘Mijn huis zal een huis van gebed zijn voor alle volken.’
Misschien is dat wel het beeld om deze week mee te nemen: een tafel waaraan telkens weer een stoel kan worden bijgeschoven.
Fijne zondag 💚
Geef een reactie