Waaraan heb ik dit verdiend?

“Waar heb ik dit aan verdiend?” Het is een van de vragen die ik als zorgpastor in het ziekenhuis het vaakst hoorde. Of: “Waarom overkomt dit mij?”

Wanneer ons iets ergs overkomt, gaan we op zoek naar een verklaring. Dat is menselijk. We proberen grip te krijgen op een wereld die soms chaotisch en onvoorspelbaar lijkt. De Bijbel geeft geen eenvoudig antwoord op de vraag waarom mensen lijden. Wel lezen we over een liefde die ons vasthoudt, dwars door de omstandigheden heen.

Wanneer “verdiend” een gevaarlijk woord wordt

Ooit ontmoette ik een vrouw die lezingen gaf over spiritualiteit. Wat me opviel, was de minachting waarmee ze sprak over vluchtelingen en mensen die in armoede leefden. Toen ik haar vroeg waarom, antwoordde ze:

“Die mensen zijn arm omdat hun ziel bepaalde lessen moet leren. Negatief karma. Als je ze helpt, houd je hun zielsontwikkeling tegen.”

Er schuilt iets verleidelijks in het idee dat de wereld uiteindelijk eerlijk is. Dat iedereen krijgt wat hij verdient. Want wie verlangt er niet naar een rechtvaardige wereld?

Toch is de werkelijkheid weerbarstiger. We leven in een gebroken schepping. Goede mensen worden getroffen door ziekte, verlies en onrecht, terwijl kwaad soms ongestraft lijkt te blijven. Waarom dat zo is, blijft een van de moeilijkste vragen van het leven.

Nehemia 9: Gods trouw ondanks menselijke ontrouw

De tekst voor vandaag, Nehemia 9, geeft geen verklaring voor het lijden, maar biedt wel inzicht in Gods trouw. Het hoofdstuk bevat een gebed van de Levieten, uitgesproken na de herbouw van de muren van Jeruzalem. De focus verschuift van de stenen muren naar geestelijk herstel.

In de verzen 15-20 blikt Israël terug op de uittocht uit Egypte.

God gaf brood uit de hemel. Hij liet water uit de rots stromen. Hij leidde zijn volk naar het beloofde land.

Je zou verwachten dat Israël die liefde met trouw zou beantwoorden. Maar het tegenovergestelde gebeurt. Het volk moppert, vergeet Gods wonderen en maakt zelfs een gouden kalf.

Toch lezen we:

“Maar U bent een God van vergeving, genadig en liefdevol, geduldig en trouw. U verliet hen niet.”

Dat is voor mij de kern van deze Bijbeltekst.

Hier wordt iets zichtbaar van Gods hart. Hij trekt zijn liefde niet terug zodra zijn volk tekortschiet. Ondanks Israëls ontrouw blijft Hij aanwezig. Veertig jaar lang wijst Hij hun de weg door de woestijn.

Een bijna pijnlijke assymmetrie.

Misschien herkennen we ook wel iets van die disbalans in ons eigen leven. We gaven liefde en kregen afwijzing terug. We schonken vertrouwen, maar dat werd gebroken. Of misschien waren juist wij degenen die, zonder het te willen, een ander kwetsten.

Dat is de realiteit van een gebroken wereld.

Waarom overkomt het kwaad ook goede mensen?

Waarom gebeurt het kwade soms met goede mensen, en omgekeerd? Waarom wordt zelfs de hoogste liefde niet altijd beantwoord met liefde?

Er zit een kern van waarheid in het principe van zaaien en oogsten. Onze keuzes hebben gevolgen. Maar de Bijbel laat ook zien dat dit geen waterdichte wet is. Denk maar aan Job, aan Prediker of aan de psalmdichters, die worstelen met de voorspoed van de goddelozen. Het leven is geen eenvoudige rekensom van schuld en beloning.

Het kan frustrerend zijn om jaren je best te doen en nauwelijks iets terug te krijgen. Als je dat herkent, weet dan dat je niet alleen bent.

Zoals God leed door de ontrouw van Israël, leed ook Jezus. Hij stierf niet aan het kruis vanwege een misdaad. Zijn lijden was geen rechtvaardige vergelding. Dit toont de tragiek van de wereld, die we ook in Nehemia zagen: soms overkomt het grootste kwaad de beste mensen.

Dat Jezus’ dood leidde tot opstanding, maakt de kruisiging nog niet rechtvaardig. Het laat zien dat God zelfs uit kwaad nieuw leven kan geven. Hij blijft genadig en trouw, ongeacht wat wij doen.

Mijn eigen ervaring met lijden

Laat ik iets persoonlijks delen. Jaren geleden kreeg ik tijdens een zwangerschap het levensbedreigende HELLP-syndroom. Ik overleefde het ternauwernood.

Destijds maakten wij deel uit van een vrij fanatieke evangelische gemeente. Toen de voorganger mij in het ziekenhuis bezocht, keek hij naar mijn toestand en vroeg:

“Welke zonde heb je begaan, dat dit je is overkomen?”

Uit wanhoop biechtte ik iets op, in de hoop dat hij voor mij zou bidden. Toch voelde ik diep van binnen dat er iets niet klopte. Mijn ziekte was geen straf van God; juist nu voelde ik me omarmd door Zijn vrede, meer dan ooit tevoren.

Mijn kindje en ik leden niet aan een goddelijk oordeel, maar aan de gebrokenheid van de wereld.

Dat geldt voor zovelen van ons. Mensen van ver weg en dichtbij. Mensen die worden getroffen door kanker, een burn-out, verlies, een ongeluk of een plotselinge diagnose.

Wanneer ik later zelf naast patiënten stond als zorgpastor, zei ik vaak: “U hebt niets gedaan om dit te verdienen. Het is gewoon een rotziekte.”

En daarna stelde ik ze gerust:

“U mag boos zijn. U mag verdrietig zijn. U mag huilen. Zelfs schelden. God kan dat dragen.”

We hoeven niet schijnheilig te zijn. Gods liefde nodigt ons uit om eerlijk te zijn, ook over onze boosheid, angst en wanhoop.

Romeinen 8: niets kan ons scheiden van Gods liefde

Ook de apostel Paulus wist dat het leven niet eerlijk is. In zijn brief aan de Romeinen noemt hij verdrukking, vervolging, honger, gevaar en het zwaard. Niet als slecht nieuws, maar als een realiteit waar gelovigen mee te maken kunnen krijgen.

Toch schrijft hij:

“Als God vóór ons is, wie zal tegen ons zijn? Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus?”

En vervolgens klinkt die indrukwekkende belofte:

“Noch dood noch leven, noch heden noch toekomst, noch hoogte noch diepte, noch enig ander schepsel zal ons kunnen scheiden van de liefde van God, die Hij ons gegeven heeft in Christus Jezus, onze Heer.”

“Waarom overkomt mij dit?” Misschien krijgen we op die vraag nooit een bevredigend antwoord.

De Bijbel belooft ons niet dat het leven eerlijk zal zijn, maar wel iets diepers: dat God ons niet loslaat. De God die Israël trouw bleef, blijft ook ons vasthouden. Zijn liefde is sterker dan onze ontrouw, sterker dan ziekte, sterker dan verlies en zelfs sterker dan de dood.

Daarom hoeft de vraag “Waaraan heb ik dit verdiend?” niet het laatste woord te krijgen.

Het laatste woord is Gods liefde. Een onvoorwaardelijke liefde die misschien niet altijd ons lijden wegneemt, maar die ons wel door de moeilijke periodes heen draagt. Want niets, maar dan ook niets kan ons scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heer.

Mag die belofte ook jou vandaag dragen. Amen.