Melktanden

Groeien in gerechtigheid: het pad van melk naar volwassenheid

We leven in een wereld die steeds complexer en gewelddadiger lijkt te worden. Oorlogen, hongersnoden en politieke conflicten domineren het nieuws. Temidden van al dat tumult zijn de woorden van Paulus verrassend relevant: wie alleen melk drinkt, blijft een kind. Als je volwassen wilt worden, moet je leren kauwen op het stevige voedsel van gerechtigheid. Wat betekent dat voor ons vandaag?

We staan er misschien niet vaak bij stil, maar weinig is zo fundamenteel aan het leven als de overgang van melk naar vast voedsel. Het is een fase die ieder mens doormaakt, van straatveger tot president. Het is een van die overgangen in het leven die ons als mensheid verbindt.

Geen wonder dus dat de apostel Paulus dit beeld gebruikt om iets essentieels te delen over geestelijke groei. In zijn brief aan de Korintiërs schrijft hij:

“Broeders en zusters, ik kon niet tot u spreken als tot geestelijke mensen. U was nog werelds, nog niet volwassen in het geloof. Melk heb ik u gegeven, geen vast voedsel, want dat kon u nog niet verdragen, en dat kunt u nu nog niet.” – 1 Korintiërs 3:1–2 (NBV21)

Melk en vast voedsel bij Paulus

Paulus maakt hier een onderscheid dat voor de hele mensheid herkenbaar is. Terwijl de NBV21 vertaalt met “nog niet volwassen in het geloof”, staat er in de Griekse tekst letterlijk:

“Ik kon niet tot jullie spreken als tot mensen die door de Geest geleid worden, maar als tot mensen die nog vleselijk zijn, als kleine kinderen in Christus.”

Het gaat dus niet om geloof als dogma of kerkelijke traditie, maar om een levenshouding die ons als mensen verbindt. Paulus schetst twee stadia. Aan de ene kant zijn er de zuigelingen: mensen die nog slechts melk verdragen, die leven vanuit impulsen en driften en nog moeten leren groeien in geestelijk onderscheidingsvermogen. Aan de andere kant zijn er de volwassenen: mensen die vast voedsel aankunnen, zich laten leiden door de Geest en inzicht ontwikkelen in goed en kwaad, en in de weg van gerechtigheid.

Geestelijke volwassenheid zoekt gerechtigheid

In de brief aan de Hebreeën wordt dit onderscheid verder uitgewerkt:

“U had inmiddels leraar moeten zijn, maar in plaats daarvan hebt u weer iemand nodig die u de grondslagen van het woord van God bijbrengt. U hebt weer melk nodig in plaats van vast voedsel. Ieder die melk drinkt, is nog een kind en kan niet spreken over de gerechtigheid. Vast voedsel is voor volwassenen, voor hen die hun zintuigen door het gebruik geoefend hebben om goed van kwaad te onderscheiden.” – Hebreeën 5:12–14 (NBV21)

Geestelijke volwassenheid heeft niets te maken met status, macht of uiterlijk succes. Wie zich door de Geest laat leiden, zoekt gerechtigheid. Wie vastzit in het zuigelingenstadium, blijft steken in eigenbelang.

De ongemakkelijke spiegel van vandaag

Dit onderscheid legt onze wereld een ongemakkelijke spiegel voor.

De beelden uit Gaza zijn nauwelijks meer in woorden te vatten. Sinds het begin van de oorlog op 7 oktober 2023 zijn ruim 63.000 Palestijnen omgekomen, waarvan de meerderheid vrouwen en kinderen zijn. De internationale organisatie IPC spreekt nu zelfs officieel van hongersnood. Toch kruisen staten en leiders vooral ideologisch de degens: er gaat meer aandacht naar beschuldigingen, naar geopolitieke en theologische belangen, dan naar de mensen in nood.

Het is alsof de mensheid blijft steken in een peuterfase: ruziënd, beschuldigend, zichzelf verschansend — maar niet in staat het broodnodige vast voedsel van gerechtigheid te delen.

En dat gaat verder dan de wereldpolitiek. Ook in bedrijven en samenlevingen lopen mensen vast in kinderlijke patronen: egocentrisme, onmiddellijke behoeftebevrediging en kortetermijndenken.

De Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung benadrukte dat er een Ganzwendung des Individuums nodig is: een wending naar volledigheid, waarin de mens uitgroeit boven zijn beperkte ik. Maar hij zag ook dat dit proces bij de moderne westerse mens vaak stokt. In plaats van zich af te vragen hoe hij vrede kan zoeken en gerechtigheid kan dienen, wordt de westerse mens gevormd door een liberale, individualistische en kapitalistische cultuur die hem voortdurend aanmoedigt zich uitsluitend op zichzelf te richten. Goed is wat voor mij goed voelt, luidt het credo. Het grotere geheel – het welzijn van de gemeenschap – verdwijnt uit beeld.

Geroepen om te groeien

Het beeld dat Paulus schetst, is scherp maar tegelijk bevrijdend. Het zuigelingenstadium is een noodzakelijke fase, maar het was nooit bedoeld als eindbestemming. De mens is geroepen om te groeien. Vast voedsel vraagt om volwassenheid: de moed verantwoordelijkheid te dragen, zintuigen die geoefend zijn in onderscheid, en een hart en geest die gericht zijn op gerechtigheid.

De vraag die zich opdringt: wanneer worden we eindelijk wijzer?

De filosoof Thomas Hobbes waarschuwt in zijn boek Leviathan (1651) al dat wanneer mensen zich louter overgeven aan hun driften, zij vervallen in een “oorlog van allen tegen allen”: een wereld waar het leven “bruut, smerig en kort” is. Die door Hobbes geschetste natuurtoestand vormt het spiegelbeeld van Paulus’ visie. Want zolang de mensheid weigert volwassen te worden en niet leert handelen vanuit een groter, overkoepelend belang, hebben samenlevingen geen toekomst. Wat we dan samenleven noemen, is slechts een optelsom van individuen die ieder hun eigenbelang najagen. En daar waar die belangen botsen, ontstaat geen dialoog, maar conflict en oorlog.

Wakker worden

Paulus daagt ons uit: het is tijd om de fles neer te leggen. Tijd om onze melktanden in te ruilen voor volwassenheid. Tijd om te leren onderscheiden wat leven geeft, en wat dood en verderf zaait.

Moge de mensheid wakker worden, voordat de wereld opnieuw ontbrandt — en moge de Geest ons leren proeven van het vast voedsel van gerechtigheid en vrede.