Overdenking: Spreuken 8:22–31 & Johannes 16:12–15
Er waait iets door de wereld. Geen storm of ideologische strijdkreet, maar iets subtielers. Een fluistering. Zacht, maar niet te negeren. Dieper dan het lawaai van sociale media, sterker dan het rumoer van meningen. Het is alsof de wereld ons iets wil zeggen. Iets fundamenteels. Iets dat ons roept vanuit de bodem van de werkelijkheid zelf.
En de vraag die daarin klinkt, is eenvoudig én urgent:
Waar is de wijsheid gebleven?
Technologie zonder richting
We leven op een kantelpunt in de geschiedenis. Oude zekerheden vallen om. Kerken lopen leeg, instituties worstelen om te blijven voortbestaan. De toekomst lijkt diffuus. Oorlogen laaien op. De aarde zucht onder de ecologische voetafdruk van haar bewoners. En terwijl we scrollen, swipen en zappen, groeit het besef:
We hebben meer informatie dan ooit, maar zijn het zicht op de samenhang verloren
Onze technologie gaat vooruit in raketsnelheid – letterlijk. We dromen van Marsreizen en hebben AI die sneller denkt dan wijzelf. Maar in het proces zijn we iets kwijtgeraakt. Kennis werd verward met wijsheid. Controle met inzicht. Autonomie met vervulling.
De stem die we het langst hebben gevolgd, is die van het ego: “Ik weet het wel. Ik red het zelf.” We bouwden een wereld rondom beheersing, met groei als ultiem kompas, terwijl het fluisteren van God naar de randen van ons bewustzijn verdween.
Onttoverde wereld
De Duitse socioloog Max Weber noemde dit proces onttovering. De wereld verloor haar ziel. Alles werd meetbaar, verklaarbaar, optimaliseerbaar. En God? Hooguit een opvulling voor de gaten in onze wetenschappelijke kennis: ‘the God of the gaps.’
Maar Weber zag dat niet per se als een bevrijdende ontwikkeling. Hij waarschuwde ook voor de leegte die zou ontstaan. Voor een geestelijk vacuüm. Een dorheid die niet te vullen is met algoritmes of rendementen. In dezelfde geest verklaarde Friedrich Nietzsche God dood. En sommige theologen in de jaren ’60 voegden daaraan toe dat het misschien tijd werd Hem dan ook maar te begraven – zodat de autonome mens eindelijk kon opstaan.
Maar vandaag klinkt een andere, dringender vraag:
Wie redt ons van onszelf?
Harde vooruitgang, zachte honger
Vooruitgang zonder wijsheid blijkt gevaarlijk. We hoeven het nieuws maar aan te zetten om te zien: vooruitgang zonder wijsheid brengt geen bevrijding. Hoe innovatiever onze wapens, hoe dieper de wonden die we ermee kunnen slaan. Hoe groter ons bereik, hoe vernietigender de kracht van onze woorden. Hoe sneller onze communicatie, hoe oppervlakkiger onze verbinding.
Vooruitgang zonder wijsheid brengt geen bevrijding
En toch – te midden van die chaos gebeurt ook iets anders. Iets zachts. Iets hoopvols.
Steeds meer mensen zoeken naar stilte, zin, spiritualiteit. Jongeren die volledig seculier zijn opgevoed, gaan op internet op zoek naar iets groters dan zichzelf, daarbij geholpen door algoritmes en christelijke influencers. Het aantal volwassen dopelingen groeit. Zowel in Nederland als in België en Frankrijk brak het aantal volwassenen dat zich in de rooms-katholieke kerk liet dopen, dit jaar alle records. En meer nog: pelgrims overspoelen opnieuw de oude wegen van Santiago. In 2024 bereikte bijna een half miljoen pelgrims Santiago de Compostela, opnieuw een record. Om nog maar niet te spreken van de boeken over zingeving en zelfhulp, die de winkel uitvliegen. Of anders wel de magazijnen van bol.com en Amazon.
In een gefragmenteerde wereld groeit de honger naar het heilige.
Het lijkt alsof iets – of Iemand – ons roept:
Kom terug. Zoek wijsheid.
De stem van Cochma
Die wijsheid is geen vage moraal, geen verzameling regels of doctrines. Ze heeft een naam. Een stem. In Spreuken 8 spreekt ze tot ons als een levende aanwezigheid – niet als abstractie, maar als Persoon. Niet als boekengeleerdheid, maar als dansende Adem. Chochma – Hebreeuws voor de Wijsheid – roept op de kruispunten van het leven, bij de stadspoorten waar keuzes worden gemaakt:
“De HEER heeft mij verworven aan het begin van zijn weg, vóór zijn werken van oudsher. Van eeuwigheid ben ik gevormd, vóór het begin, vóór de oorsprong van de aarde.”
Vrouwe Wijsheid, zoals ze in Spreuken 8 genoemd wordt, was er vóór alles: vóór bergen verrezen, vóór oceanen zich uitstrekten, vóór sterren hun lied zongen in het duister. We lezen dat ze speelde voor het aangezicht van God, dat ze danste in het ritme van de schepping, en vreugde voor vond bij de mensen. De Wijsheid is geen projectie van ons denken, maar een goddelijke oorsprong. Geen sluitstuk van ons redeneren, maar het begin van al het leven.
En de vraag is: durven wij opnieuw naar haar stem te luisteren? Niet alleen met ons verstand, maar met ons hart. Niet vanuit de controle van het ego, maar vanuit het vertrouwen van het kind.
De dans van de Geest
In het evangelie van Johannes, op de vooravond van zijn lijden, spreekt Jezus met zijn vrienden en zegt:
“Nog veel heb ik jullie te zeggen, maar jullie kunnen het nu nog niet verdragen. Wanneer de Geest van de waarheid komt, zal hij jullie de weg wijzen naar de volle waarheid. (…) Alles wat hij hoort zal hij spreken, en wat komen gaat zal hij jullie bekendmaken.”
Ook hier klinkt diezelfde stem – de kracht van de Geest. Geen machtsmiddel, geen dwingende leer, maar een ademtocht die ruimte maakt. De Geest verheerlijkt zichzelf niet, maar Christus – en Christus verheerlijkt de Vader. Wat zich ontvouwt is een beweging van liefde, een ritme van afgestemdheid – geen strijd om het laatste woord, maar een keten van wederzijdse overgave.
Wat is dat anders dan een dans?
Dansen is luisteren met je hele lichaam. Leiding geven én volgen. Vasthouden én loslaten. Een goede dans is geen krachtmeting, maar afstemming. En zo beweegt ook de Geest – in vertrouwen, in overgave, in wederzijdse vreugde.
Terug naar resonantie
De grootste crisis van onze tijd is misschien niet ecologisch, maar existentieel. Niet technologisch, maar spiritueel. We zijn vergeten dat we gedragen worden. Dat we deel zijn van een groter geheel. Dat we mogen vertrouwen.
Maar dat besef keert terug.
Je ziet het bij jongeren die weigeren de aarde op te offeren voor winst. Bij wetenschappers die ruimte laten voor mysterie. Bij activisten die spreken van zorg in plaats van macht. Bij mensen die vertragen om te luisteren naar de adem van de Geest. Wijsheid is geen bezit. Ze is geschenk. En dat geschenk vraagt maar één houding: luisteren. Niet het ego dat zegt: “Ik weet het wel,” maar het hart dat zegt: “Leid mij. Adem in mij. Woon in mij.”
Wijsheid is geen bezit, maar een geschenk dat vraagt dat we luisteren
Wijsheid ontstaat waar wij ruimte maken – waar we de drang tot beheersing loslaten en kiezen voor resonantie. Waar we de stilte durven betreden om te luisteren naar die Stem in ons hart.
Dus wat vraagt deze tijd van ons? Geen spektakel, maar stille moed. Misschien is het een gebed op een bankje. Een glimlach naar een vreemdeling. Een gesprek waarin je meer luistert dan spreekt. Misschien is het het loslaten van het beeld van wie je dacht dat je moest zijn. Of het besef dat de aarde geen object is, maar een levend lichaam – dat jouw lichaam een tempel is van de Geest. Niet om te veronachtzamen, maar om met liefde en eerbied te bewonen.
Wijsheid vraagt om thuiskomen – in jezelf, in de Ander, in de Eeuwige. Chochma, de Wijsheid, zegt:
“Ik was zijn vreugde, dag na dag, spelend voor zijn aangezicht, spelend op zijn aardbodem – en ik vond vreugde bij de mensen.”
Zie je het voor je? De Schepper die vreugde vindt in jou – niet in je prestaties, maar in je aanwezigheid. In je kwetsbaarheid. In je verlangen. Ja, zelfs in dat waar je je voor schaamt, waar je mee worstelt, wat je misschien nooit hardop hebt gezegd. In de tranen die je in stilte huilt. In de fouten die je blijft maken, ondanks je goede wil.
Spelend voor Gods aangezicht
“Spelend voor zijn aangezicht.” Dat is ook wat wij vaker mogen doen: spelen voor God. Dansen. Ademen. Ontspannen. Het niet zó zwaar maken. Want het gaat niet om perfectie – het gaat om relatie.
Gisteren ontmoette ik op een feestje een man die drie maanden geleden zijn vrouw verloor aan een progressieve ziekte. Vanuit zijn diepe rouw gaf hij ons een eenvoudige, maar indringende wijsheid mee:
“Het leven is om van te genieten, want je weet nooit hoe lang het duurt”
Zijn woorden bleven hangen. Niet omdat ze nieuws zijn, maar omdat ze waar zijn.
Tot slot: laat je vinden
De wereld heeft geen mensen nodig die alles weten. Maar mensen die durven luisteren. Die niet leven vanuit ego, maar vanuit de Geest. Niet om te overtuigen, maar om te verbinden. Want wijsheid wil zichtbaar worden – door ons.
Opdat strijd niet het laatste woord heeft.
Opdat de opstandingskracht van Christus telkens weer ruimte maakt voor een nieuw begin.
Opdat we dansen… in het licht van Gods liefde.
Laat de Geest je zacht maken.
Laat Chochma je voeden.
Laat jouw leven een antwoord zijn op die fluistering die door de wereld waait:
Waar is de wijsheid gebleven?
Moge zij jou vinden.
En door jou… de wereld. Amen
Dit is de preektekst van zondag 16 juni 2025 in de Protestantse Gemeente Hoek. Klik hier om de viering online te bekijken.
Gezegende zondag 💚
Geef een reactie