Soms kan de natuur echt verrassend zijn. Langzaam maar zeker komt de lente eraan, een seizoen vol nieuw leven en ontdekkingen. Vorig voorjaar werd in Antwerpen een grote glimworm aangetroffen, juist op een plek waar je dat het minst zou verwachten. Gastschrijver Annik Vanfraeyenhoven liet zich erdoor inspireren.
Laatst las ik een artikel getiteld ‘Eindelijk grote glimworm in Antwerpen-Stad’, in het tijdschrift Natuur.stad, geschreven door Koen Van Keer. Het is wonderlijk dat de glimworm in Antwerpen is ontdekt, zeker in een gebied met extreme straatverlichting: de Wolvenberg, een natuurgebiedje bij Berchem Kerk, ingeklemd tussen de Antwerpse Ring en de Singel.
De vondst van de grote glimworm in Antwerpen
Nachtelijke donkerte is nu net wat de grote glimworm nodig heeft om zich voort te planten. Het mannetje en het vrouwtje vinden elkaar via het lichtje dat het vrouwtje produceert. Het mannetje vliegt rond en heeft wel grote en efficiënte ogen, maar als de omgeving te sterk verlicht is, kan hij daarin het ‘lampje’ van het vrouwtje niet meer vinden.Toch vond iemand op 13 juni 2024 een exemplaar van de grote glimworm in de natuurreservaatzone langs de spoorweg.
Het is niet duidelijk of het om een levensvatbare populatie gaat. Mogelijk kunnen de glimwormen standhouden in kleine clusters in de donkere stukken van het reservaat.
Het verschil tussen glimwormen en vuurvliegjes
Bij het lezen van het artikel herinnerde ik me de zomeravonden met de jeugdbeweging. We vonden tientallen glimwormen langs de kant van de weg, en verzamelden ze op een muurtje waar ze een mooi schijnsel gaven. Het is me altijd bijgebleven… zo wonderlijk!
“Op zwoele zomeravonden wordt er weer duchtig gedatet tussen glimwormen en vuurvliegjes
Later hoorde ik ook van vuurvliegjes. Op zwoele zomeravonden wordt er weer duchtig gedatet tussen glimwormen en vuurvliegjes. Maar wat is precies het verschil tussen die twee? Ik zocht het op en vond een verklaring in het artikel ‘Op nachtsafari naar dwaallichtjes‘ van glimwormenexpert Raphaël De Cock.
Zowel dwaallichtjes als vuurvliegjes zijn kevers uit de familie van de Lampyridae. Ze kunnen op basis van een inwendig, eigen biochemisch proces licht opwekken. Ze doen dat om predatoren (roofdieren) te waarschuwen dat ze een onsmakelijk hapje zijn. Dit opwekken van licht geeft hen ook de mogelijkheid om onbezorgd via deze lichtsignalen, vurige boodschappen uit te sturen om zo een geschikte partner te lokken.
Glimwormen en vuurvliegjes zijn dus varianten van dezelfde soortgroep. De ‘wormen’ zijn vaak vleugelloze vrouwtjes en larven (ja,ook deze kunnen opgloeien), terwijl de ‘vliegjes’ gevleugelde en tijdens de vlucht lichtgevende mannetjes zijn van bepaalde soorten.
Welke glimwormen zijn er in België?
België kent drie verschillende soorten glimwormen:
- De grote glimworm (Lampyris noctiluca) is het meest algemeen. De vrouwelijke exemplaren stralen een geel-groen schijnsel uit vanuit de voorlaatste buiksegmenten.
- Een andere soort is de kortschildglimworm (Phosphaenus hemipterus), een kleinere glimworm die minder glimt. Hij lijkt op een kleine zwarte kortschildkever met lange voelsprieten en wordt vaak gezien langs muren en paden in tuinen. De kortschildglimworm is overdag actief en gebruikt geursignalen (feromonen) bij de voortplanting.
- De kleine glimworm (Lamphrohiza splendidula) is in Vlaanderen redelijk zeldzaam maar opvallend. Het is de enige soort waarvan de mannetjes gloeiend rondvliegen, terwijl de vrouwtjes ivoorwit zijn en een variabel aantal lichtgevende punten op de lichaamszijden tonen.
Op warme zomeravonden in juni en juli wordt er veel gedate tussen glimwormpjes en vuurvliegjes. Glimwormpjes worden vaak gezien als dwaallichtjes uit verhalen, terwijl vuurvliegjes soms worden vergeleken met elfjes uit sprookjes. Hoe wonderlijk is de natuur!
Spijtig genoeg hebben alle kevers van de Lampyridae-familie moeite met lichtvervuiling, pesticiden, vervuiling, het verliezen van hun leefgebied en klimaatverandering.
Teken van hoop
Juist in de drukke stad, daar waar je dat het minst verwacht, getuigt de grote glimworm dat er hoop is als we de natuur de kans geven. Dus, als je op een warme zomernacht een zacht gloeiend schijnsel in de duisternis ziet… sta even stil. Bewonder het wonder. En laat de nacht weer een beetje donker zijn.
Annik Vanfraeyenhoven (1955) is natuurliefhebber en woont in Antwerpen.
Geef een reactie