Er zijn van die dagen dat je je afvraagt waarom je je bed zou verlaten. Guur en somber; de wind jaagt de losliggende bladeren door de straat, takken zwiepen op het ritme van de wind. December, een maand die je misschien – afgezien van de feestdagen dan – liever even zou overslaan. Maar wacht even, want juist nu kan de natuur ons iets leren over duurzaamheid!
In een ver verleden heb ik het voorrecht gehad om bij Vluchtelingenwerk te werken. Eén van mijn belangrijkste taken was om met nieuwkomers op stap te gaan – we noemden het een uitplaatsing – waarbij we in één dag alles regelden wat ze nodig hadden voor hun nieuwe leven in Utrecht. Van huurwoningen tot inschrijving bij het gemeentehuis, arbeidsbureau, sociale verzekeringen en de uitkering. Tussen de middag genoten we samen van soep en broodjes in een knus restaurantje.
Zelfs de zee is grijs
Iemand die me altijd bij zal blijven, is Samir uit Somalië. Hij had al een appartement, maar nu moest hij op zoek gaan naar werk. Dat lukte niet erg, want het viel hem zwaar om ’s morgens uit bed te komen. Toen Vluchtelingenwerk hem opbelde, riep hij: “Werken? Snap je wel hoe koud het buiten is? Als je me door die kou naar buiten stuurt, word ik ziek!” Het was wel duidelijk dat hij zich helemaal niet fijn voelde door dat winterweer. Maar een beetje aanmoediging deed wonderen; die middag kwam hij toch naar kantoor om zijn begeleider te ontmoeten.
Terwijl hij in de wachtkamer zat, raakten we aan de praat. “Wat een raar land dit,” zei hij toen. “Waarom zijn hier alle bomen dood? En waarom is alles grijs – de straten, de huizen, de vogels, de auto’s, en zelfs de lucht?” Zijn ogen gingen pas weer glinsteren zodra hij over Somalië begon te vertellen, over de Golf van Aden. Toen hij eindelijk na een lange reis Nederland had bereikt, had hij zich voorgenomen om de zee te zien. Het zien van die uitgestrekte oceaan zou hem wel weer een beetje een thuisgevoel geven. Dacht hij. Maar toen hij eenmaal met een maat uitkeek over de Waddenzee, draaide dat uit op een teleurstelling. “Zelfs de zee is hier grijs. Wat voor land is dit?” vroeg Samir ontgoocheld.
Seizoenen
Ik vertelde hem over de seizoenen. Over de bomen die misschien wel dood lijken, maar die intussen vol leven zitten. Ik legde uit hoe de natuur zich langzaam terugtrekt in zichzelf. Net als de natuur trekken ook de mensen zich terug in hun huizen. December is traditioneel dé tijd van warme truien, gezelschapsspellen en gesprekken rond het haardvuur. Een tijd ook om te genieten van wat de oogst in de herfst heeft opgeleverd, zoals gedroogde kruiden, ingemaakte groenten en gedroogd fruit. De winter is ook een rustperiode voor het land. Terwijl het leven onder de grond doorgaat, maakt de aarde zich klaar voor nieuwe bloei.
Meebewegen met de natuur
Moderne mensen zijn vervreemd geraakt van het ritme van de seizoenen, dat het leven van vorige generaties zo diepgaand bepaalde. Samir zette zijn thermostaat het liefst op dertig graden. Dag in dag uit vocht hij tegen de kou die hij als een vijand zag. En hij is niet de enige. Veel mensen proberen de kou weg te krijgen met overdreven warmte, luxe reizen of online shoppen. Wat begrijpelijk is. Maar als we ons verzetten tegen wat de natuur ons biedt, kunnen we verstoringen veroorzaken in het delicate ecosysteem. Dat ecosysteem ondersteunt ons leven. De grote uitdaging is om niet tegen de natuur te vechten, maar om mee te bewegen met de natuur en het ritme van de seizoenen.
December is traditioneel een maand van inkeer en reflectie. De kou en het gebrek aan zonlicht verkorten de dagen en vertragen het leven. Dit is het moment om je huis gezellig te maken en tijd door te brengen met je dierbaren. Op 21 december bereikt de zon z’n laagste punt aan de hemel, en is de nacht het langst. De midwinterzonnewende is het begin van de winter op het noordelijk halfrond, maar het is ook een keerpunt: na deze dag worden de dagen weer langer en komt het licht terug. Veel culturen vieren de Midwinterzonnewende als de terugkeer van het licht, en daarmee het uitzien naar een nieuwe lente.
Het Licht der wereld
Waarom valt Kerstavond net na de midwinterzonnewende? Dat lijkt misschien toevallig, maar is het eigenlijk niet. In de vierde eeuw besloot de kerk om de geboorte van Jezus op 25 december te vieren. De terugkeer van het zonlicht, een gebeurtenis die onze levens door de eeuwen heen heeft begeleid, sluit prachtig aan bij de komst van Jezus als het Licht der wereld. Een tekst die in de christelijke traditie vaak wordt aangehaald als voorbode van het Kerstkind, zijn deze mooie woorden van de profeet Jesaja:
“Het volk dat in duisternis wandelt, zal een groot licht zien; zij die wonen in het land van diepe duisternis, over hen zal een licht schijnen.” (Jesaja 9:1)
De komst van Jezus wordt vaak voorgesteld als een licht dat doorbreekt in een wereld vol duisternis. Een symboliek die terugkeert in kerstliederen, adventskaarsen en middernachtmissen. Dat samenspel van licht en duisternis dat zo bepalend is voor de maand december, vormde voor de kerk het decor om een boodschap te delen van hoop en verlossing.
De ‘heidense’ wortels van het Kerstfeest zijn voor sommige christenen reden tot bezorgdheid. Maar je kunt je afvragen: bestaat er eigenlijk wel zoiets als een puur christelijke traditie? Tradities ontstaan niet in een vacuüm; ze groeien en bloeien door de culturen, verhalen en de natuur om ons heen. En die natuur speelt al eeuwenlang een centrale rol. Het is een kracht waar mensen mee moesten leren omgaan, en die het levensritme bepaalde. In de christelijke feesten zien we die ritmes ook weer terug. Best mooi, toch? Juist daarom zijn de christelijke feesten een kans om stil te staan bij de seizoenen, en dankbaar uit te zien naar Gods Licht in deze wereld.
Gebrek aan balans
Over afgoderij gesproken: niemand die nog een kerstboom voor Odin opzet. Maar laatst wandelde ik over de Meir in Antwerpen en bekroop me toch een gevoel van vervreemding. Neonlichten en billboards straalden over een donkere nacht. In de schaduw zat een dakloze die wanhopig probeerde om zijn handen warm te houden. De mensen liepen hem straal voorbij, verwikkeld in een eindeloze jacht naar luxe en koopjes. En ik vroeg me af: is dit waar Kerst om draait? Zijn we niet teveel verblind geraakt door alle idolen die de commercie ons voorspiegelt – gadgets, dure geuren en chique oufits – terwijl er van binnen een existentiële leegte gaapt die niet wordt opgevuld?
Volgens global thinker Michael Laitmann is het probleem niet dat we te weinig grondstoffen hebben, maar dat we het natuurlijk evenwicht niet langer begrijpen. De natuur is een ontzagwekkende creatie. Kijk maar eens naar hoe nauwkeurig alles is gefinetuned en onderling samenhangt! Het ecosysteem biedt alles wat we nodig hebben om in harmonie met onze omgeving te leven, en om verantwoord te consumeren. Maar we moeten wel zelf de keuze maken om zo te leven. We moeten ons afvragen waarom we meer consumeren dan we werkelijk nodig hebben. Is er misschien een innerlijke leegte die we proberen op te vullen?
Eens wordt de lange nacht doorbroken
December daagt ons uit om ons niet te laten verleiden door het licht van neonreclames, maar om het licht te volgen van Advent. De geboorte van Jezus weerspiegelt dat de duisternis niet het laatste woord krijgt. Eens wordt de lange nacht doorbroken. Dan breekt het licht door als de dageraad en kleuren de zee en de hemel blauw. Bomen zullen verrijzen uit hun schijnbare dood en opnieuw bakens van leven zijn. Als de lente komt, ademt de hele natuur het goddelijke wonder van de opstandingskracht. Toen ik dat aan Samir vertelde, keek hij me aan met een blik van ongeloof. Hoe zouden die bomen met hun dorre takken kunnen herleven? Toen zag ik een glinstering van hoop doorbreken in zijn ogen. Een kleine twinkeling, maar krachtig en vol leven.
Het licht is niet ver meer, Kerst is nabij. Geniet van een stralende Advent!
Geef een reactie