De pelgrimsroute naar Santiago de Compostela trekt jaarlijks duizenden wandelaars. De prachtige natuur en bijzondere ontmoetingen maken de tocht voor veel mensen tot een onvergetelijke ervaring. Maar de Camino kent ook schaduwzijden, vooral voor vrouwen. Uit diverse mediaberichten blijkt dat ongewenste opmerkingen en zelfs bedreigende situaties steeds vaker voorkomen.
Aan de rand van de Noord-Spaanse stad Mieres rende Sara Dhooma voor haar leven. De Canadese had in haar eentje een afgelegen deel van de Camino de Santiago bewandeld, toen ze het gevoel kreeg dat een man haar volgde. Instinctief dook ze een café in, maar toen ze weer naar buiten kwam, stond hij haar daar op te wachten.
Mes en kogels
“Ik was ontzet,” zegt Dhooma in The Guardian over het incident in 2019. Er was verder niemand te bekennen. Met kloppend hart zag ze de man naderen: “Ik voelde me ontzettend onveilig.” In een paniekreactie zette Dhooma het op een lopen.
In de verte zag ze rook kringelen uit de schoorsteen van een huis. Dhooma snelde erop af, duwde de deur open en schreeuwde om hulp. Vlak achter zich zag ze haar belager op zich afkomen. “Ik wist niet of hij een wapen had, ik dacht dat ik zou sterven,” getuigt ze.
Het huis bleek van een politieagent te zijn. Een geluk bij een ongeluk, want naar later bleek had de man een mes en kogels in zijn rugzak. Ook was hij al eerder veroordeeld voor verkrachting. “Als ik dat huis niet had gevonden, weet ik niet hoe het met me zou zijn afgelopen,” getuigt Dhooma.
Endemisch
Het pelgrimspad naar Santiago de Compostela trekt al heel lang mensen aan uit de hele wereld. Via routes door heel Europa kunnen wandelaars op weg gaan om het heiligdom van Sint Jacobus te bereiken. De barokke kathedraal is al sinds de achtste eeuw een trekpleister voor pelgrims. De laatste decennia is het aantal gelovigen en niet-gelovigen die de pelgrimstocht afleggen echter enorm toegenomen.
The Guardian sprak met negen vrouwen over de seksuele intimidatie die zij tijdens de Camino hebben ervaren in de afgelopen vijf jaar. Deze vrouwelijke pelgrims zijn maar een fractie van de honderdduizenden die elk jaar de pelgrimstocht maken. Toch wijzen hun verhalen op een breder probleem. Lorena Gaibor, oprichter van Camigas, een forum voor vrouwelijke pelgrims, beschrijft het als “endemisch.”
“Ik voelde me compleet alleen”
Veel incidenten gebeurden op de meest kwetsbare momenten, wanneer de vrouwen alleen waren, omringd door de stilte van de natuur. De 25-jarige Rosie beleefde een angstaanjagende ervaring tijdens haar recente Camino. Ze wandelde in alle vroegte door een bosrijk gebied in Portugal, toen ze een man met ontbloot onderlichaam tegenkwam die zich onzedelijk gedroeg. Het was 7 uur ’s ochtends en Rosie was alleen. De man kwam op haar af en sprak haar aan in het Portugees. Instinctief zette Rosie het op een lopen, maar de last van haar rugzak (10 kilo) belemmerde haar. Ze probeerde de politie te bellen, maar de signalen waren te zwak om iemand te kunnen bereiken. “Ik voelde me compleet alleen,” blikt ze terug.
Later sprak Rosie met een Engelstalige agent die aangaf dat er meer patrouilles in het gebied zouden komen. Volgens de Portugese politie waren er in 2023 vijf meldingen van pelgrims over exhibitionisme binnengekomen. Er werden geen arrestaties verricht. Maar wat zegt dat over de werkelijke omvang van het probleem? Na Rosies verhaal voelden ook andere pelgrims zich vrij om hun ervaringen te delen. “Het gebeurde overal om ons heen,” stelt Rosie vast. “Het wordt vaak gezien als een uniek incident, maar ik ken veel mensen die hetzelfde hebben meegemaakt – dit staat niet op zichzelf.”
“Daarna ben ik nooit meer dezelfde geweest”
In mei vorig jaar liep Martine Bergeron van Lezama naar Bilbao toen er een naakte man op haar afkwam. “Met een ruk draaide ik me om en begon te rennen als een bezetene,” vertelt Bergeron. Terwijl het gewicht van haar backpack haar neerdrukte, vroeg ze zich af hoe ze kon ontkomen. “Ik vreesde voor mijn leven.” De politie bellen of om hulp roepen leek zinloos, omdat er niemand in de buurt was. Ze voelde zich alleen en bang. “Daarna ben ik nooit meer dezelfde geweest,” zegt de 61-jarige Canadese. Bergeron hervatte het wandelen, maar het gevoel van onveiligheid bleef. Desondanks wil ze terug naar de Camino, maar dan wel goed voorbereid én samen met anderen.
Ook Yasmina, een 27-jarige pelgrim, voelde zich bedreigd toen ze een man tegenkwam die zich ongepast gedroeg. Uit vrees dat de man een medepelgrim was die in hetzelfde hostel zou verblijven, besloot Yasmina haar reis vroegtijdig te beëindigen.
Hardnekkig probleem
Gaibor benadrukt dat ongewenste intimiteiten een wijdverbreid probleem zijn. Jaarlijks ontvangt Camigas berichten van vrouwen die soortgelijke incidenten meemaken. Het gevoel van onveiligheid wordt versterkt door het tragische verhaal van Denise Thiem, een Amerikaanse pelgrim die in 2015 vermoord werd door een man die haar met een valse wegwijzer naar zijn huis had gelokt.
Ondanks een campagne van de Spaanse overheid om de veiligheid van vrouwelijke wandelaars te verbeteren, lijkt het probleem hardnekkig. In 2021 werden meer dan 1.600 locaties aangeduid waar pelgrims informatie kunnen inwinnen over hoe ze de hulpdiensten kunnen inschakelen. Desondanks blijven de incidenten zich voordoen.
Gebrek aan statistieken
Steeds meer vrouwen bewandelen de Camino. Tot nu toe zijn er in 2024 al bijna 490.500 pelgrims geregistreerd, waarvan een aanzienlijk percentage vrouwen. Johnnie Walker, een beheerder van een sociaal mediaplatform voor pelgrims, uit zijn frustratie over het gebrek aan statistieken over deze incidenten. De groei van het aantal pelgrims gaat hand in hand met een toenemend aantal meldingen van ongepast gedrag.
Hoewel de Portugese politie enkele meldingen over exhibitionisme heeft ontvangen, blijft het onduidelijk hoeveel van deze gevallen zijn onderzocht of beboet. Dat er zo weinig bekend is over seksuele agressie tegen vrouwelijke pelgrims, vergroot de zorgen over hun veiligheid.
“Ik laat me niet tegenhouden”
Dhooma besloot na een angstaanjagende ervaring haar tocht voort te zetten. Ze heeft al zo’n achttien routes afgelegd. Het incident uit 2019 was niet het enige; in 2014 werden Dhooma en haar reisgenote al lastiggevallen door een potloodventer. “Tot op dat moment was de Camino voor mij een soort magische reis”, getuigt ze. “Alles was nieuw; een prachtige omgeving, fijne mensen – er was niets duisters of verontrustends aan. En plots realiseerde ik me: de Camino kan ook een gevaarlijke plek zijn.”
Door open te zijn over haar verhaal, wil Dhooma vrouwelijke pelgrims aanmoedigen om incidenten te rapporteren en elkaar te steunen. “Ik laat me niet tegenhouden,” besluit ze vastberaden. “Als je iets ergs overkomt, meld het! Dat is cruciaal om in de toekomst ook andere vrouwen te kunnen beschermen.”
Conclusie
De Camino de Santiago is overduidelijk niet alleen een adembenemende route, maar ook een pad dat zijn schaduwzijden kent. Naast de pelgrims trekt deze eeuwenoude wandelweg mensen aan met minder eerzame bedoelingen. Het is cruciaal dat de stemmen van vrouwelijke pelgrims worden gehoord, en dat er stappen worden ondernomen om hun veiligheid te waarborgen. Alleen dan kan de Camino weer een onvergetelijke ervaring worden voor iedereen die de roepstem van het avontuur wil volgen.
Geef een reactie