Iedereen onder de regenboogvlag

COLUMN

Antwerpen stond het afgelopen weekend in het teken van de Pride. Aan overheidsgebouwen, boven straten, op zebrapaden: overal prijkten de bonte kleuren van de regenboog. ‘Ga met ons op zoek naar Queertopia!’, luidde de slogan van de vijftiende editie. Centrale vraag was hoe de ideale lhbti+-wereld er binnen vijftien jaar uit zal zien. Een week eerder vierde Amsterdam de Pride.

Dat holebi’s in Noordwest-Europa in alle vrijheid zichzelf mogen zijn, is goed nieuws in een wereld waarin miljoenen anderen riskeren om te worden vervolgd of gedood wegens hun seksuele geaardheid. Maar hoe billijk is de regenboogvlag als staatsideologie? In het Bijbelboek Genesis 9 belooft God aan Noach dat Hij de regenboog zal instellen als teken van het eeuwigdurende verbond tussen God en alle levende wezens op aarde. Een teken van inclusiviteit dus.

Discriminatie

Als je de regenboog aan de gevel van overheidsgebouwen ziet hangen, zou je dus verwachten dat iedereen mag meedoen. Hoera, een bonte samenleving waarin iedereen zichzelf mag zijn. De lhbti+-gemeenschap maakt zich terecht sterk voor dat recht. Maar wie zwaait de vlag voor de talloze mensen die om andere redenen buiten de boot vallen?

Vorig jaar kregen 1,6 miljoen inwoners van Nederland te maken met discriminatie, meldt de Veiligheidsmonitor. Van de Marokkaanse mensen voelt maar liefst 35 procent zich geregeld gediscrimineerd; bij mensen van Nederlands-Caribische afkomst is dat 33 procent. De meest genoemde gronden voor discriminatie zijn nationaliteit en ras of huidskleur, gevolg door geslacht, leeftijd, godsdienst of seksuele oriëntatie. Van de mensen met een Nederlandse achtergrond zegt 8 procent weleens te worden gediscrimineerd.

Wat opvalt aan foto’s van de Gay Parade, is dat witte mensen de boventoon voeren. Maar waar zijn al die anderen wiens rechten nog altijd dagelijks worden geschonden? Voor die mensen is er geen Pride; de kleuren van de regenboogvlag vertegenwoordigen genders, maar niet hun verhalen. Ook vandaag vinden in België en in Nederland veel woningzoekenden geen huurwoning omdat ze een exotische achternaam hebben. En op 25 juli werden in Brussel 160 alleenstaande mannelijke asielzoekers geweigerd wegens ‘geen plaats’, terwijl gezinnen voorrang kregen. Hoe ideologisch neutraal is een overheid die de ene groep uitlicht, maar de rechten van anderen verwaarloost?

Nacht van de Kerken

De Antwerpse Nacht van de Kerken viel dit jaar samen met de Antwerp Pride. In de protestantse kerk stonden voor alle bezoekers de warme koffie en cake klaar. Toch hing er geen regenboogvlag. Een samenleving kan pas werkelijk met trots haar kleuren vieren als iedereen mee mag doen. Als veelkleurigheid betekent dat er voor iedereen een plekje is waar je in volle vrijheid jezelf mag zijn. Voor holebi’s, maar ook voor Mohammed, voor Margreet in haar rolstoel, voor Jeanne met autisme, voor de 220.000 kinderen die opgroeien in armoede.

Laat in dat geval de vlag maar wapperen.

Foto door Norma Mortenson op Pexels.com

Deze column verscheen op 17 augustus 2022 in het Nederlands Dagblad.

Wel woke, geen cultuur van censuur

Racisme – het uitsluiten van anderen op basis van huidskleur of etnische afkomst – is een groot kwaad in de samenleving. Logisch dus dat mensen de behoefte voelen om daartegen op te staan. Om na een pijnlijke koloniale geschiedenis samen een vuist te maken. Die krijgt gestalte in een krachtige beweging van woke-denken en Black Live Matters. Maar dat activisme roept ook vraagtekens op. Wat als politieke correctheid inhoudt dat dingen niet meer mogen worden benoemd?

Acht maanden lang werkte publicist Erdal Balci aan Matmazel, een film over vrouwenemancipatie en de botsing van culturen. De hoofdpersoon is een Nederlandse vrouw die naar Turkije reist om haar onbekende vader op te zoeken. Een actueel thema zou je zeggen. Dat de film vooralsnog op niets uitdraaide, is te wijten aan het Nederlandse Filmfonds die er zijn handen niet aan wilde branden. De film zou mogelijk gevoelig liggen in tijden van “wokereligie en cancelcultuur” (woorden van de producent).

Niet het juiste profiel

Ook schrijfster Marieke Lucas Rijneveld zag vorige maand af van een vertaalopdracht van het werk van de zwarte dichteres Amanda Gorman. Dat zij de opdracht kreeg, maakte een stortvloed van kritiek los omdat Rijneveld naar verluidt niet de juiste huidskleur had. Daarna werd de Catalaanse Victor Obiols benaderd. Geen literair lichtgewicht, want Obiols verwierf wereldfaam met zijn gedicht The Hill We Climb en vertaalde werken van Shakespeare naar het Catalaans. Toch heeft ook hij noodgedwongen de opdracht neergelegd wegens “niet het juiste profiel”.

“Mij is verteld dat ik niet geschikt ben voor de vertaling. Ze trokken mijn kwalificaties niet in twijfel, maar er wordt gezocht naar iemand met een ander profiel, een jonge activist, bij voorkeur een zwart persoon. (..) Maar als ik een dichter niet kan vertalen omdat ze jong, vrouwelijk, zwart en een Amerikaan van de 21ste eeuw is, dan kan ik Homerus ook niet vertalen, want ik ben geen Griek uit de 8ste eeuw voor Christus. Of ik had Shakespeare ook niet kunnen vertalen, want ik ben geen Engelsman uit de 16e eeuw.”

Victor Obiols

Woke betekent lettelijk “wakker worden”. Woke-activisten streven ernaar de maatschappelijke structuren aan te kaarten die seksuele of etnische minderheden achterstellen. Het streven een stem te geven aan de stemlozen, is een goede zaak. Ook Jezus, Martin Luther King en Mahatma Gandhi deden dat. Maar wil je mensen een stem geven, dan moet je de zaken ook kunnen benoemen. En dat is waar het soms mis dreigt te gaan. Niet zelden wint de angst om te kwetsen het van de artistieke vrijheid en de freedom of speech.

Hokjesdenken

We zijn het er ongetwijfeld over eens dat het stigmatiseren van bepaalde bevolkingsgroepen op basis van etnische afkomst niet meer kan. En zelfs al is het menselijk brein geneigd tot generaliseren, velen van ons doen hun uiterste best om de werkelijkheid breder te zien dan in de al te simplistische categorieën van man-vrouw, allochtoon-autochtoon, wit-zwart. Terecht, want hokjesdenken doet onrecht aan de complexe werkelijkheid en aan de individuele verhalen van mensen.

In al onze goede bedoelingen moeten we evenwel oppassen dat er geen cultuur van censuur ontstaat. Een cultuur die opnieuw gebaseerd is op hokjesdenken, en wel in termen van wit en zwart, boomer en woke, voor of tegen, goed of fout (niet noodzakelijkerwijs in die volgorde). Dat bewijst eens te meer hoe sterk het menselijk brein geneigd is tot categoriseren, en dat het omarmen van een bredere en inclusieve wereldvisie een opdracht is die training en toewijding vraagt.

Een cultuur van censuur is dan ook geen oplossing. Het publiekelijk aan de schandpaal nagelen van mensen die niet “de juiste” mindset hebben, al evenmin. Willen we werkelijk een harmonieuze samenleving creëren waarin ieder mens een plek en kansen krijgt – want daar draait het uiteindelijk om – dan moeten compassie en verbinding te allen tijde onze sleutelwoorden zijn.

Compassie

Compassie helpt ons te zien dat een kansrijke samenleving voor iedereen een project is van lange adem. Een nieuwe mindset onstaat niet zomaar uit het niets. Het is een bouwwerk dat gebouwd is op de fundamenten van gisteren, en waaraan we zo goed en zo kwaad als het gaat, samen zullen moeten bouwen. Steentje voor steentje en met vallen en opstaan. Onherroepelijk vallen we, wanneer ons woorden ontglippen die nog de oude mindset weerspiegelen. Dingen die we beter anders hadden geformuleerd. Maar dan is het belangrijk geduld met elkaar te hebben, en de ander weer te helpen opstaan. We maken immers allemaal fouten, en zelfs Rome is niet in één dag gebouwd.

Verbinding

Het tweede sleutelwoord is verbinding. Verbinden, dat is toelaten dat de ander ons een spiegel voorhoudt. Het is de hartgrondige beslissing om niet langer te denken in termen van “wij” en “zij” maar in een groter Wij, dat ook de ander kan omvatten die niet direct tot onze eigen groep behoort. Verbinden, dat betekent ook dat we niet primair uitgaan van slachtofferschap of van kwade opzet, maar dat we bereid zijn de ander ons vertrouwen te schenken.

Luid en duidelijk botsen

Samen menszijn, dát is het bouwwerk van morgen. Met inbegrip van alle kleuren, toonaarden, voorkeuren, krachten en eigenaardigheden die daarbij horen. Dat bouwwerk kunnen we alleen voltooien als we in staat zijn voorbij onze veilige muren te kijken, en de ander de hand te reiken. Samen kunnen we het leven vieren in al zijn diversiteit en veelkleurigheid. Dat is een ode aan de schepping, een eerbetoon aan God.

Maar de grote opdracht waar we vandaag voor staan, betekent ook: in alle vrijheid je mening mogen uiten. Zelfs al stuit die een ander tegen de borst. Dingen kunnen benoemen, ook al zijn sommige waarheden ongemakkelijk. Stoutmoedig de grenzen opzoeken zelfs; dialogen voeren waarbij we luid en duidelijk botsen. Alleen op die manier kunnen we van elkaar leren en onszelf verbeteren. In het vertrouwen dat de mensheid elkaar uiteindelijk de hand zal reiken, want de toekomst zal superdivers zijn of ze zal niet zijn.

Meer lezen?

  • Alma De Walsche, Wel wakker, niet woke, Tertio 1.105, 14 april 2021, blz. 5.
  • Sylvain Ephimenco, De wokecensuur van kleine groepen activisten, door de media kritiekloos bejegend, Trouw, 25 maart 2021.
  • Hans Bouwman, Met de vertaling van The Hill We Climb komt de sensitivityreader naar Nederland. En dat ligt erg gevoelig, Volkskrant 19 maart 2021.