Een telefoon die roodgloeiend staat. Berichtjes van zorginstellingen, de beroepsvereniging, kerken, universiteiten… zo begint mijn dag. Zelfs VRT Nieuws belt om te vragen of ik iets voor de radio wil vertellen. Het artikel dat vandaag in De Standaard verscheen over het ontslag van de pastorale dienst bij AZ Monica op 15 oktober, doet duidelijk stof opwaaien.
Op zich is er niets nieuws onder de zon. De beslissing van de directie van AZ Monica om de volledige pastorale dienst weg te bezuinigen, veroorzaakte al eerder opschudding. Het gevolg is dat twee van de vier medewerkers nu weer terug zijn – iets dat mogelijk werd gemaakt dankzij de steun van de zusters Augustinessen.
Schokgolf
Een van de vier zorgpastores die op 15 oktober werden ontslagen, was ik. Halverwege vorige maand kregen mijn drie collega’s en ik plots te horen dat we bij de ziekenhuisdirectie moesten komen. Nauwelijks drie minuten later stonden we weer buiten. “Dit is jullie laatste werkdag”, was ons verteld. Inpakken en wegwezen, en dat was dat.
Het wegbezuinigen van de pastorale dienst bracht niet alleen bij ons, maar ook bij vele anderen een schokgolf teweeg. Bij collega’s, patiënten, de beroepsvereniging, universiteiten en bisdommen… én niet te vergeten bij de bestuurders van AZ Monica zelf.
Het ziekenhuis AZ Monica is een kwart eeuw geleden ontstaan uit de fusie van twee ziekenhuizen, de Eeuwfeestkliniek in Antwerpen en het Maria Middelares-ziekenhuis in Deurne. Beide klinieken werden opgericht en beheerd door rooms-katholieke kloosterorden. De Zusters Augustinessen, die de fundamenten legden voor het Maria Middelares-ziekenhuis in Deurne, hebben – na het ontslag van de zorgpastores – besloten de pastorale dienst te ondersteunen. Twee van de vier zorgpastores konden dankzij hun steun weer aan boord worden gehesen.
Brede spirituele zorg
Mijn collega bezint zich momenteel over een bestaan als zelfstandige. Zelf heb ik de sprong gewaagd om weer volledig als freelance journalist aan de slag te gaan. Nieuwe ronde nieuwe kansen, maar dat neemt niet weg dat het gemis blijft.
We hadden echt iets moois neergezet in AZ Monica. Een team uit duizenden waren we: hecht, vooruitstrevend en met een duidelijke visie. Wat niet wegneemt dat we af en toe tegen vooroordelen aanliepen! Het kerkelijke imago kan soms bijzonder stoffig en kleverig zijn. Toch waren we een vooruitstrevend team. We gingen ervan uit dat iedereen spiritueel is en streefden ernaar zinvolle zorg te bieden aan iedereen, ongeacht geloofsovertuiging.
De Standaard geeft mijn woorden als volgt weer:
“Wie ernstig ziek is, gaat vragen stellen als: waarom overkomt mij dit, en hoe kan ik dit zin geven? Iemand die door een auto van het zebrapad wordt geschept, is niet alleen fysiek gebroken. Die vraagt zich af hoe die ooit weer een straat kan oversteken en hoe het verder moet met diens leven. Zorgpastores zoeken mee naar krachtbronnen in patiënten, om zo de weg te openen naar hoop. Voor patiënten is het vaak bevrijdend om te horen dat wij alleen daarvoor komen – om naar hen te luisteren.”
Pastoraal medewerkers spelen een cruciale rol die verder gaat dan alleen het uitdelen van ziekenzegeningen aan stervenden. Ze bieden steun, begrip en troost in moeilijke tijden. Mijn woorden in De Standaard:
“We maakten ook deel uit van het palliatieve supportteam, voor mensen die gaan sterven, en van het interne opvangteam, voor collega’s die iets schokkends meemaken, zoals geweld. We organiseerden lotgenotencontacten en gaven vormingen aan de ziekenhuismedewerkers, waarop we onze visie actief uitdroegen: goede zorg is meer dan alleen medische zorg. Spirituele zorg draagt bij aan de genezing.”
“We moesten wel ergens besparen”
De krant wist ook Geert Smits, ceo van AZ Monica te bereiken. Hij geeft toe de impact van de ontslagen te hebben onderschat:
“Net zoals alle ziekenhuizen worden we al jaren ondergefinancierd. Bovendien hebben we een nieuwe ziekenhuisvleugel gebouwd, waarvoor we bouwsubsidies zouden krijgen, maar ook die blijven uit. We moesten dus wel ergens besparen.”
Een belangrijke reden voor de beslissing was dat zorgpastores niet gesubsidieerd worden. Door deze dienst weg te bezuinigen, hoopte het ziekenhuis kosten te kunnen besparen. Toch erkent Smits dat de keuze om de pastorale dienst te ontslaan niet enkel vanuit financiële overwegingen is genomen. Hij wijst erop dat het publiek van het ziekenhuis zeer divers is en vaak geen verbinding heeft met de katholieke kerk, wat bijdraagt aan deze beslissing.
Smits besluit met de volgende woorden:
“De zusters hebben gevraagd om het ontslag te herzien en financieren nu een doorstart in een afgeslankte versie. Ik wil beklemtonen dat deze beslissing geen waardeoordeel inhield over de werking van de dienst. De besparingen die de overheid ons oplegt, dwongen ons ertoe. Die besparingen doen ons echt pijn.”
Dat de congregatie van de zusters Augustinessen bereid is om financieel bij te springen, is enerzijds een zegen die getuigt van hun medemenselijkheid en zorg. Anderzijds roept het ook gemengde gevoelens op. Het versterkt het idee dat de kerk, of congregaties, financieel verantwoordelijk zouden moeten zijn voor spirituele zorg in zorginstellingen. Terwijl dat krimpende spelers zijn in een steeds verder seculariserende wereld. Juist in die wereld, die vaak geen zingevingskaders meer biedt, kampen veel mensen met diepe levensvragen.
Zet stappen naar erkenning
Ons ontslag laat zien dat verandering noodzakelijk is. Bij diversiteit als argument om spirituele zorg af te schaffen, kun je vraagtekens plaatsen. Zingevingsvragen leven breder dan de kerk of religie, het is belangrijk dat zorgverleners zich daar bewust van zijn. Ook jonge mensen worstelen met existentiële vragen. Juist op breukmomenten in het leven, als we geconfronteerd worden met kwetsbaarheid, komen vragen bovendrijven als: “Waarom overkomt dit mij? Hoe nu verder?”
Spiritueel zorgverleners helpen mensen om woorden te geven aan hun twijfels, angsten en verdriet, en om krachtbronnen in henzelf te ontdekken waarvan ze nooit eerder het bestaan hadden vermoed. Daarom pleiten mijn oud-collega’s en ik voor erkenning van spirituele zorg als essentieel onderdeel van holistische zorg gericht op het welzijn van patiënten. Zou het niet mooi zijn als deze zorgdimensie de kans krijgt om mee te evolueren met onze moderne wereld?
Beroepsverenigingen, bestuurders en beleidsmakers: laat deze kans dus niet voorbijgaan. Spirituele zorg moet méér mogen zijn dan een zaak van zusters alleen. Dit is het moment om actie te ondernemen en ervoor te zorgen dat dit vakgebied de erkenning krijgt die het verdient. ♡
Het artikel getiteld ‘Ziekenhuis schrapt alle pastorale zorg en voert die onder druk (en gehalveerd) weer in‘, geschreven door Veerle Beel, verscheen op vrijdag 29 november 2024 in De Standaard.
Disclaimer
In het artikel in De Standaard zijn helaas een aantal onjuistheden geslopen. De financiële steun aan de pastorale dienst van AZ Monica wordt niet verleend door de Zwartzusters, maar door de Zusters Augustinessen. Ook zijn de zusters niet persoonlijk vertegenwoordigd in het bestuur. Wel onderhouden bepaalde bestuursleden nauw contact met de congregatie Zusters Augustinessen van Maria Middelares.
Geef een reactie