Het christendom, ooit stevig verankerd in statige kerkgebouwen, lijkt zich steeds meer te bewegen richting een dynamische pelgrimsspiritualiteit. Die ontwikkeling is opvallend in een tijd waarin kerken leeglopen. De cijfers spreken boekdelen: in 2023 trokken maar liefst 446.035 pelgrims naar Santiago de Compostela, een historisch hoogtepunt voor deze pelgrimsstad. Het is een trend die zichtbaar is over de hele wereld, van Spanje tot Zuid-Korea en zelfs in België en Nederland. Maar wat zegt deze ontwikkeling ons over de spirituele zoektocht van de moderne mens?
Pelgrims komen tegenwoordig steeds minder om religieuze redenen naar Santiago. In 2023 zei één op de vijf pelgrims geen religieus motief te hebben. Dat past in een bredere trend: steeds meer mensen beschouwen zichzelf als ‘spiritueel maar niet religieus’. Een vorm van zingeving die zich buiten de gevestigde kerkmuren afspeelt, trekt veel mensen aan. Toch blijft de zoektocht naar zingeving, verbinding en innerlijke rust een gedeelde ervaring, zelfs in seculiere samenlevingen.
Pelgrimerend volk
Zoals paus Franciscus het verwoordde: “Christenen zijn een pelgrimerend volk, niet op weg naar een utopisch ideaal, maar naar een concreet doel.” Pelgrimeren is een manier om even te ontsnappen uit de dagelijkse stress. Het helpt je om je focus te verleggen en te ervaren wat het betekent om echt onderweg te zijn. Je lichaam is in beweging, terwijl je geest wat gas terugneemt. En met elke stap wordt het landschap om je heen – en ook dat binnenin jezelf – steeds helderder.
Van anonieme kerk naar plek van geborgenheid
Ook in België wordt de pelgrimage steeds populairder. Hoewel België diepe katholieke wortels heeft, worstelt het met de impact van kerkelijke misbruikschandalen. De tv-documentaire Godvergeten heeft geleid tot een serieuze achterdocht jegens kerkelijke instellingen, dogma’s en hiërarchie – wat alleszins begrijpelijk is.
De uitdaging is nu om kerken te hervormen tot plekken waar mensen zich veilig en geborgen voelen. In de zomer van 2024 toverden jongeren van Kamino de Antwerpse Sint-Hubertuskerk tijdelijk om tot een stadsstrand. Het kerkgebouw werd een plek van gezelligheid, spel en ontspanning voor de buurt. “Spijtig dat het niet altijd zo kan zijn”, zei een bezoeker. “Ik voel me echt helemaal thuis in de kerk.”
Maar het blijft niet bij gebouwen. Groepen zoals Kamino (voorheen de Interdiocesane Jongerendienst) laten zien dat jongeren actief de pelgrimsrol omarmen. Light Quests, bezinningswandelingen en zelfs clean-up events verbinden geloof met actie en nodigen mensen van alle leeftijden uit om samen op pad te gaan.
Pelgrims van de hoop
Paus Franciscus lanceert het Jubeljaar 2025 met het thema Pelgrims van de hoop. In deze onzekere tijden kan samen op pad gaan een lichtpuntje zijn, en helpen om verbinding te maken. Het idee van de pelgrim gaat verder dan alleen maar een fysieke reis. Het is tevens een metafoor voor iedereen die gelooft of spiritueel zoekt en altijd onderweg is. En in plaats van dat het kerkgebouw dé centrale plek is waar het moet gebeuren, staat nu veel meer de levensreis centraal.
De geloofsreis is een avontuur. Je struikelt, valt, en staat weer op, net als Mozes in de woestijn of Jezus tijdens zijn reizen. Kerkgebouwen en heiligdommen zijn pleisterplaatsen op de weg; in een snel veranderende wereld bieden ze een plek om even op adem te komen.
Verbondenheid onderweg
Wat al wandelend gebeurt, gaat verder dan persoonlijke groei. Pelgrims ervaren vaak een diepe connectie: met de natuur, met zichzelf en met anderen. Tijdens een recente Light Quest in Antwerpen viel me op hoe mensen van allerlei leeftijden en achtergronden bij elkaar kwamen. “Hoort u ook bij de jongeren?”, vroeg een oudere vrouw een beetje onzeker. “Ik ben al een jaartje ouder, maar ik wil graag meedoen.”
Gewapend met kaarsjes trokken we door de stad. Ons doel was helder: licht brengen en kaartjes met een boodschap van hoop uitdelen. Ik sprak drie jongens aan; ze zaten op een bankje in het centrum. “Wie van jullie staat er voor een moeilijke beslissing?”, vroeg ik. Twee jongens wezen naar hun vriend in het midden. Toen ik hem het kaartje van hoop gaf, keek hij me even verbaasd aan. Toen lichtte zijn gezicht op, net als het kaarsje in zijn hand.
Het is die ontmoeting, dat samensmelten van werelden, dat het pelgrimeren zo krachtig maakt. Stad en natuur, jong en oud; religieus, spiritueel of agnost: samen op weg zijn maakt je bewust van wat mensen verbindt.
Een onbestemde, maar hoopvolle reis
Religiewetenschapper en socioloog Staf Hellemans spreekt in zijn afscheidsrede van een “transformatie van religie.” Hoewel kerken leeglopen, is het aantal pelgrims dat Santiago de Compostela bereikt de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. Dat roept de vraag op: wat kunnen we daarvan leren?
Misschien kijken we ooit met verbazing terug naar een tijd waarin geloven iets was dat je vooral op zondag in de kerk deed. Spiritualiteit, evenals het leven zelf, wordt steeds meer een persoonlijke reis die ruimte biedt aan unieke individuele ervaringen. Het is een proces dat zowel flexibel als dynamisch is, en zich ontvouwt in verbondenheid met anderen. Elke dag gaan pelgrims van de hoop opnieuw op pad. De ware betekenis ligt niet in de eindbestemming, maar in de reis die je samen deelt.
Dat doet trouwens niets af aan de waarde van oude kerkgebouwen. Het zijn nog steeds pleisterplaatsen: ruimtes waar je even tot rust kunt komen, stilte kan ervaren en de verbinding met iets groters kunt voelen. Maar de werkelijke reis – die begint pas echt zodra je de deur uitwandelt.
Slotgedachte
Pelgrims van de hoop hebben geen vaste route nodig. Hun pad is net zo uniek als zijzelf. Terwijl de wereld verandert, herinnert de Camino – evenals elke stap in het leven zelf – ons eraan dat we allemaal reizigers zijn. Op zoek naar betekenis, op weg naar elkaar, en misschien – in de verte – naar dat ene beloofde land.
Een column hierover verschijnt op woensdag 20 november 2024 in het Nederlands Dagblad. Tekst en foto’s: Kelly Keasberry
Geef een reactie