Altijd een weg terug naar de Vader

De Leuvense studentenvereniging Reuzengom stond bekend als hét netwerk voor de toekomstige elite. Sanda Dia wilde er maar wat graag bij horen. Maar dat werd hem uiteindelijk fataal. Erbij willen horen, wie kent dat verlangen niet? Maar zolang er mensen bestaan, bestaat er afwijzing. Jefta uit het Bijbelboek Rechters weet er alles van.

Het woord “rechter”, mag vandaag een deftige bijklank hebben; Jefta is eigenlijk een selfmade man. Hij is verwerkt nadat zijn vader de bloemetjes buiten heeft gezet met een prostituee. Omdat zijn halfbroers willen voorkomen dat hij een deel van de erfenis krijgt, verdrijven ze hem tot buiten de stad Gilead.

Het zwarte schaap

Jefta is het zwarte schaap van de familie; een schandvlek die zorgvuldig wordt toegedekt. Om in de banlieue te kunnen overleven, sluit hij zich aan bij een bende. Maar als Gilead wordt bedreigd door de Ammonieten, weet het stadsbestuur hem plots weer te vinden. Jefta aarzelt, maar dan ruikt hij kansen. Mogelijkheden om te studeren kreeg hij niet, maar in vechten heeft hij zich in elk geval kunnen bekwamen. Wie weet ligt daar zijn toekomst wel.

Als het leven je vele malen verworpen heeft, droom je ervan eindelijk iemand te zijn. Om te worden gezien. Wat zou het heerlijk zijn als de wereld zou moeten toegeven dat ze zich in je hadden vergist. Dat is ook de droom van Jefta. Het bendelid wordt een legerleider, en met succes. Met Gods hulp verslaat hij de Ammonieten. Maar op één ding heeft Jefta niet gerekend.

Hoge bomen vangen veel wind. Door zijn overwinning is duidelijk geworden dat Jefta meer is dan de wilde distel waar mensen hem voor hielden. Hij is een robuuste eik waar je niet omheen kunt. De Efraïmieten, een naburig volk, branden van afgunst. “Waarom heb je ons niet gevraagd om mee op te trekken tegen de Ammonieten?”, verwijten ze hem. “Nu zullen we jouw huis met jou erin verbranden.”

Afwijzing en verwerping

Misschien herken je wel iets van Jefta in jezelf. Je hebt je ingespannen om iets goeds teweeg te brengen, maar je inzet wordt niet gewaardeerd. Misschien stond je jarenlang dag in dag uit voor iedereen klaar, maar vond je omgeving dat alleen maar vanzelfsprekend. Mogelijk herken je dat gekwetste kind in jezelf, dat niet werd gehoord of gezien. Dat niet de kansen kreeg waarnaar het verlangde.

De geschiedenis leert dat mensen die langdurig vervolgd of vernederd worden, zichzelf vaak gaan zien door de ogen van hun vervolgers. Ze internaliseren de boodschappen die ze krijgen.

Nog voordat de Tweede Wereldoorlog losbarstte, werden joden in campagnes geportretteerd als ongedierte. Dat leidde tot een collectief minderwaardigheidscomplex; ook veel joden begonnen zichzelf te zien als een minderwaardige soort, als mensen die er eigenlijk niet mochten zijn.

Ontmenselijking

Elke verwerping, hoe subtiel ook, is een vorm van ontmenselijking. Ontmenselijking kent verschillende stadia, en zoals we allemaal weten kan het einde bijzonder tragisch zijn.

Ook Jezus kan daarvan getuigen. Net als Jefta geeft hij alles wat hij heeft. Hij gaat zelfs zodanig op in zijn rol als rabbi, dat hij vergeet te eten. Maar juist als de uitputting haar tol begint te eisen, duikt de antagonist op in het verhaal. Jezus krijgt bezoek van de Schriftgeleerden en de Farizeeën; de elite onder het Joodse volk. Maar ze zijn niet gekomen om hun kennis te verrijken. Nee, ze nemen Hem onder vuur. Ze noemen hem een charlatan. En dat hij mensen van het kwaad bevrijd, is volgens hen hét teken dat hij zelf door het kwaad is bezeten. “Beëlzebul huist in deze man!”, roepen ze (de naam Beëlzebul betekent “heer van de demonen”).

Waar Jefta een doodsbedreiging kreeg, wordt ook Jezus persoonlijk aangevallen. De Schriftgeleerden en Farizeeën proberen Hem met een drogreden in diskrediet te brengen. Maar zal dat lukken? Jezus confronteert hen met hun eigen kromme redenering. “Hoe kan de ene satan de andere uitdrijven?”, vraagt hij. “Wanneer een rijk innerlijk verdeeld is kan dat rijk geen stand houden.”

Zonde tegen de heilige Geest

Dan waarschuwt Jezus hen. Alle zonden die mensen begaan, zelfs alle godslasteringen die ze hebben uitgesproken, zullen hen worden vergeven. Behalve één: de lastering tegen de heilige Geest.

Belangrijk om in gedachten te houden, is dat die uitspraak primair gericht is tegen de Farizeeën en de Schriftgeleerden. Tot de geleerden van Israël die na vele jaren van studie de Mozaïsche wet en de profeten op hun duimpje kennen. Die door God Zelf aangesteld zijn om het volk te onderwijzen en richting te geven.

Maar wat is er van ze geworden? In het Mattheüsevangelie omschrijft Jezus deze elite als witgekalkte graven, mooi van buiten maar van binnen vol dorre doodsbeenderen en onreinheid (Mattheüs 23, 27-32). Aanzien en prestige, daar draait het hen om. In plaats van mensen te dienen, laten zij zich dienen. Ze bekleden de eerste plaatsen bij maaltijden en in de synagoge, onderdrukken het volk en buiten het uit (Marcus 3, 20-35). Over charlatans gesproken! De werkelijke charlatans, dat zijn deze Schriftgeleerden en de Farizeeën.

Niet God heeft deze mensen verworpen, maar zij Hem. Hun harten, die ooit Zijn liefde hebben gekend, zeggen nu: “Ik weet wie U bent, en ik wil U niet”. Deze leraren, die zo’n belangrijke taak toevertrouwd hadden gekregen, laten zich niet langer leiden door de heilige Geest. Ze laten zich nog enkel leiden door hebzucht, trots en egoïsme. De Schriftgeleerden veroordelen Jezus, maar bovenal zichzelf (Hebreeën 6, 4-6).

Hoop en troost

Voel je je soms verworpen of verlaten? Weet dat je niet de enige bent. Ook Jefta, Jezus en zelfs de heilige Geest kennen die ervaring. De pijn die je overspoelt als je liefde wordt afgewezen, als je wordt gepest, als je integriteit in twijfel wordt getrokken, als je inspanningen over het hoofd worden gezien of zelfs ontkend. Afwijzing doet pijn. Maar voor al wie verwond door het leven gaat, is er troost. Jezus is naar de wereld gekomen om zichzelf voor ons over te geven. Voor u, voor jou en mij.

Aan het kruis op Golgotha maakte hij de grootst mogelijke verwerping door. Voor even wérd hij de afwijzing, maar hij verbrak de banden van pijn. Jezus is opgestaan om te tonen dat de haat nooit het laatste woord krijgt.

Zo mogen ook wij verrijzen. Zelfs al slaat het leven ons nog zo hard, zelfs al worden we nog zo moedeloos, zelfs al lijkt het soms alsof we rondtasten door het donker. Weet dan, dat je van waarde bent. Weet dat je leeft, omdat de Eeuwige je reeds lang heeft gewild. Na een hobbelige levensweg mocht Jefta de stad binnengaan. De poorten openden zich voor hem; de bastaard werd binnengehaald als een verloren zoon. Door Jezus Christus, in de Heilige Geest is er altijd een weg terug naar de Vader.

Dit is de tekst van de preek van zondag 6 juni 2021 in protestantse kerk De Wijngaard te Antwerpen.

Meer lezen?

  • Richteren 12, 1-6
  • Marcus 3, 20-35
  • Mattheüs 23, 27-32
  • Hebreeën 6, 4-6

Gepubliceerd door Kelly Keasberry

Kelly Keasberry (1975) studeerde theologie aan de Universiteit Utrecht, gevolgd door Wereldreligies & Interreligieuze Dialoog en Journalistiek, beide aan de KU Leuven. Ze werkt als journalist voor het Vlaamse christelijke opinieblad Tertio en gaat als freelance predikant voor binnen diverse kerken in België en Nederland. Samen met haar man Joost en vier zonen woont ze in Antwerpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: