Het weerbarstige kruis

Preek van pastor Sigfrido Hérnandez

Laten we vandaag eens beginnen met een gewaagde vraag. Wat zou je doen als je wist dat je morgen zou sterven? Zou je je in huis opsluiten om te rouwen over je lot? Zou je naar buiten gaan om je nog even te amuseren, en te genieten als nooit tevoren? Zou je nog samen willen zijn met je familie om afscheid te nemen? Het Johannesevangelie (13, 13-35) beschrijft de laatste dagen uit het leven van Jezus, en Zijn woorden bij het Laatste Avondmaal.

Gebod

Wat doet Jezus als Hij weet dat Zijn laatste uur gekomen is?

  • Hij geeft een afscheidsrede;
  • Hij spreekt liefdevolle woorden aan degenen die Hij liefheeft;
  • Hij troost hen in hun toekomende verdriet;
  • Hij geeft Zijn leerlingen bemoedigende woorden mee zodat ze weer verder kunnen;
  • En – hoe kan het ook anders – Hij komt met een gebod.

Wat opvalt, is dat Jezus zoekt naar het juiste moment en naar de juiste sfeer. Want wanneer geeft Hij Zijn leerlingen dat gebod? Als de verrader, die onder hen is maar niet een van hen, vertrokken is. De toespraak is blijkbaar te belangrijk om door een verrader te worden gehoord. Wat we niet mogen vergeten, is dat Jezus’ woorden niet die van een dode zijn, maar van Iemand die eeuwig leeft. Zijn missie is om voor eeuwig glorie te brengen aan zijn Vader. Dat is een van de dingen waar het kruis voor staat.

1. Glorie van God

Wat is de glorie van God? Dat is de uiterlijke manifestatie van Gods natuur. Het is als God met ons communiceert over wie Hij is; als Hij ons iets van Zijn goddelijke eigenschappen laat zien.

In Exodus 33:18 vraagt Mozes: “Toon mij nu uw heerlijkheid”. Hoe manifesteert God Zijn glorie? In Exodus 34, 5-7 lezen we hoe de Heer neerdaalt in een wolk, naast Mozes komt staan en de naam van God proclameert. Die naam is een samenvatting van alles wat God is, dat wil zeggen: van al Zijn eigenschappen: sterk, barmhartig, genadig, langzaam tot toorn en groot in goedertierenheid, waarheid, en vergevingsgezindheid.

De glorie van God is oneindig, wij kunnen haar niet bevatten. We kunnen er alleen maar iets van proberen te grijpen in menselijke bewoordingen.

Bevreemdend

Het heeft iets pijnlijks om het weerbarstige kruis, een marteling en executie te associëren met Gods glorie. Dat is bevreemdend en ongemakkelijk. Het vergt een inspanning om te begrijpen wat Jezus bedoelt als Hij zegt dat aan het kruis de Vader en de Zoon worden verheerlijkt.
.
God verheerlijkte de Zoon door Zijn opstanding, door Hem vrij te spreken van alle hoon en spot die tegen Hem uitgesproken waren. En ook door zijn Hemelvaart; door Hem te plaatsen aan de rechterhand van de Eeuwige.

Foto door Michael Morse op Pexels.com

2. Hart van God

Het kruis openbaart het hart van God. Het onthult Zijn liefde; zelfs de verrader heeft een plaats aan Gods tafel. En later, toen de mensen Jezus pijnigden, verwondden en kruisigden, sprak Hij: “Vader, vergeef het hen, want ze weten niet wat ze doen!”

Jezus stierf opdat God de gehele mensheid zou vergeven.

Hoe gaan wij om met de mensen die ons haten, met degenen die niet uit zijn op ons welzijn? Vermijden we ze? Marginaliseren we ze?

3. Bevrijding

Het kruis staat voor bevrijding. Zoals we zagen, openbaart Jezus Zijn liefde en mededogen met de gevallen mens. Zijn macht aan het kruis verslaat het kwaad. Zo bevrijdt hij de zielen van hen die door de zonde tot slaaf gemaakt zijn, van de duisternis. Als we ons bekeren van onze overtredingen en in Christus geloven, worden we overgebracht naar het Koninkrijk van Zijn geliefde Zoon.

4. Goddelijke wijsheid

Het kruis getuigt tevens van de goddelijke wijsheid. Geen enkele rechter zou een overtreder rechtvaardigen of een rechtvaardige veroordelen, maar in de Romeinenbrief van de apostel Paulus lezen we dat God de overtreder rechtvaardigt.

Stel dat wij er in de rechtbank getuige van zijn hoe een wetsovertreder wordt vrijgesproken. Zouden we niet verontwaardigd zijn en zeggen dat de rechter onrechtvaardig handelt? Toch is dat precies wat God heeft gedaan. Aan het kruis veroordeelt Hij Zijn eigen Zoon zodat u en ik kunnen worden vrijgepleit. En dat is geen onrechtvaardigheid. Alles wat u en ik schuldig waren, is afbetaald aan het kruis.

5. Trouw van God

Aan het kruis zien we de trouw van God. Alle beloften uit het Oude Testament komen er tot vervulling: de belofte aan Abraham, aan David, aan de profeten en anderen. God is trouw aan Zijn beloften. Het kruis is het ultieme voorbeeld van wat het betekent om God glorie te geven: Jezus geeft alles.

Hoewel de discipelen de betekenis daarvan tijdens de kruisiging nog niet goed begrijpen, zal die uiteindelijk tot ze doordringen als ze getuige zijn geweest van de opstanding, de hemelvaart en de komst van de Heilige Geest.

6. Belofte

Anticiperend op het verdriet en de pijn van de verlatenheid, troost Jezus Zijn discipelen door te zeggen: “Hijitos… kindertjes”. Hij spreekt woorden van troost en genegenheid, en benadrukt dat hun naderende afscheid maar tijdelijk is.

“Jullie zullen Mij zoeken, maar niet vinden”, zegt Jezus in Johannes 8, en: “Waar Ik naartoe ga, daar kunnen jullie niet komen”. Daarmee bedoelt Hij dat Hij de weg naar de redding der mensheid alleen moet bewandelen. Later verduidelijkt Jezus: “Waar ik heenga, daar kunnen jullie niet komen. Maar jullie zullen later komen”. Met die woorden belooft Hij een plaats te zullen bereiden voor ons, zodat we eens zullen zijn waar Hij is.

7. Liefde

In Johannes 13, 34-35 speekt Jezus van een nieuw gebod:

“Een nieuw gebod geef Ik u, dat gij elkander liefhebt; gelijk Ik u liefgehad heb, dat gij ook elkander liefhebt”

Waarom noemt Hij dat nieuw? In Leviticus 19:18 staat immers ook al geschreven: “Heb je naaste lief als je zelf”. Schijnbaar waren de mensen die opdracht uit het Oude Testament vergeten. In plaats van voor elkaar te zorgen, waren de relaties onder elkaar niet zo goed meer. Hoewel hun eerste bekommernis was elkaar lief te hebben, maakten ze zich vooral druk over de vraag wie de grootste onder hen was en wie aan de rechterhand van Jezus mocht zitten.

Heb elkaar lief zoals Ik jullie heb liefgehad. We moeten dat keer op keer onthouden. Soms vergeten we onderweg wat het betekent om elkaar lief te hebben. We passen ons aan, we vergeten goed voor onze vijanden te zijn en we bewaren onze genegenheid voor onze vrienden. Wat is daar bijzonder aan? Mijn wederhelft zei eens tegen me: “liefdadigheid is niet een gunst verlenen aan iemand die iets kan teruggeven, liefdadigheid is iets geven aan iemand van wie je weet dat hij of zij niets kan teruggeven”.

Foto door Afta Putta Gunawan op Pexels.com

Liefde is ook gehoorzaamheid

Het is goed om voor elkaar te bidden, maar soms vergeten we het praktische deel van de naastenliefde. Dat is dat we het goede doen, zelfs voor onze vijanden. Het nieuwe gebod “Zoals ik jullie heb liefgehad” weerspiegelt de kwaliteit van Jezus’ liefde voor ons. Uit onze liefde moet de liefde van Christus blijken, en die is van een ander niveau.

Lieg niet, steel niet, leg geen vals getuigenis af, gebiedt het Oude Testament. Waarom? Jezus Christus maakt duidelijk dat het om een opdracht gaat: de liefde steelt niet, ze legt geen vals getuigenis af tegen je naaste; de liefde is van een hoger niveau dan regels en geboden.

Dat wil niet zeggen dat de wet niet goed is. De geboden zijn goed en rechtvaardig; de wet houdt ons een spiegel voor waarin wij onszelf zien zoals we zijn. Maar de liefde is de reden waarom Christus Zijn leven gaf aan het kruis. Voor de liefde voor jou en mij. Liefde verandert relaties; het goede wordt niet langer louter uit gehoorzaamheid gedaan. Het wordt gedaan uit liefde, en liefde is ook gehoorzaamheid.

De uitdaging aan jou en mij is hoe we onze naaste praktisch lief kunnen hebben. Hoe houdt God van ons? Laat Hij ons alleen? Maakt het Hem niet uit of we te eten eten hebben? Laat Hij ons naakt achter? Laat Hij ons achter zonder dak boven ons hoofd? Laat Hij ons in de steek op momenten dat wij Hem nodig hebben? Die vragen moeten we voor onszelf beantwoorden.

En onthoud dit: waaraan zal iedereen zien dat we Gods leerlingen zijn? Aan ons fundamentalisme? Door ons te gedragen als betweterige farizeeërs? Niets van dat alles, “aan jullie liefde voor elkaar zal iedereen zien dat jullie Mijn leerlingen zijn” zegt Johannes 13:35.

Liefhebben, elke dag opnieuw

Nu even terug naar de vraag waarmee we begonnen zijn. Wat zou je doen als je wist dat je morgen ging sterven? Ik denk dat we moeten liefhebben zoals Christus ons heeft liefgehad; zo opofferend. Maar Christus daagt ons uit om dat niet alleen te doen aan het einde van ons leven, maar elke dag opnieuw.

Moge God ons helpen zodat Zijn liefde zich manifesteert door ieder van ons.

Foto door Ketut Subiyanto op Pexels.com

Dit is de Nederlandse vertaling van de Spaanstalige preek die op 15 mei 2022 gezamenlijk (in twee talen) werd gehouden door Sigfrido Hérnandez, Lianne de Oude en Kelly Keasberry in protestantse kerk De Brabantse Olijfberg in Antwerpen.

Witte Donderdag

Al een jaar lang beheerst de coronacrisis het nieuws én ons openbare leven. De afgelopen jaren ontwikkelden we nieuwe technologieën, we stampten multinationals uit de grond en legden dijken aan. We konden zelfs het water bedwingen. Steeds meer vatte de gedachte post dat het leven maakbaar was. Totdat een minuscuul virus uit Wuhan plots barsten sloeg in dat optimistische vooruitgangsgeloof.

Het coronavirus confronteert ons met beelden die we in het Westen al bijna waren vergeten: die van overvolle ziekenhuizen, van virologen die ondanks al hun kennis soms ook met de handen in het haar zitten, een gebrek aan vaccins. Maar bovenal confronteert het coronavirus ons met de kwetsbaarheid van het menselijk leven.

Laatste Avondmaal

Op Witte Donderdag gedenken we de vooravond van Jezus’ sterven. Nog eenmaal gaat Hij tijdens het laatste avondmaal met Zijn leerlingen om tafel. Maar wat een feestelijk samenzijn rond Pascha zou moeten zijn, heeft een bittere bijsmaak. Ettelijke steden heeft Jezus bezocht, zieken heeft Hij genezen, demonen uitgedreven, en onder dat alles verkondigde Hij een boodschap die vaak regelrecht inging tegen de gevestigde orde. Jezus deed dat alles uit volle overtuiging van Zijn missie op Aarde. Maar die maakte ook dat Hij opviel. En wie zijn nek boven het maaiveld uitsteekt, we weten het allemaal: die krijgt niet alleen fans en volgers, maar ook vijanden. Die laatste avond, omringd door Zijn leerlingen, wist Jezus exact wat Hem te wachten stond.

“Als je na je overlijden één herinnering mee zou mogen nemen naar het hiernamaals, welke zou dat dan zijn?” Dat is de vraag die de Nederlandse Jacky de Goor voorlegde aan een uiteenlopende doelgroep van mensen. De antwoorden bundelde ze in het boek Je leven in één herinnering. De rode draad die uit alle verhalen naar voren komt, is verbinding. Hoe succesvol mensen ook zijn, aan het eind van hun leven koesteren ze bovenal de momenten dat ze omringd waren door hun dierbaren. Bij Jezus is dat niet anders. Door het brood te delen en de beker van het verbond rond te laten gaan, laat Hij zijn dierbaren een laatste gebaar na. “Doe dit tot Mijn gedachtenis”, drukt Hij ze op het hart.

Voeten wassen

Tweeduizend jaar later krijgt dat gebaar nog altijd navolging. In kerken overal ter wereld wordt het Heilig Avondmaal gevierd. Een ritueel dat in de uiteenlopende tradities een verschillende betekenis heeft gekregen, en dat in coronatijden niet altijd meer kan worden gevierd. Toch kunnen we aan de essentie ervan – verbintenis met Christus en met onze naaste – nog altijd volop gehoor geven. Ook vandaag nodigt Jezus ons uit ons leven met anderen te delen. Om elkaar de hand te reiken, het brood te delen met wie honger heeft. En bovenal: om Jezus’ gedachtenis levend te houden door in Zijn voetsporen te treden en Zijn boodschap van vrede en naastenliefde gestalte te blijven geven, dwars door alle omstandigheden heen.

Meer nog dan in brood en wijn, kunnen wij Hem gedenken in de mate waarin we anderen dienstbaar zijn. Jezus waste Zijn discipelen de voeten. Maar bovenal toonde Hij ons een Liefde die ernaar zoekt zich te verbinden; die niet heerst maar dient, en die niet op zichzelf kan blijven bestaan, maar pas echt op volle smaak komt wanneer ze wordt uitgedeeld.

Rituelen kunnen inhoudsloos worden als we er gedachteloos aan deelnemen. Maar al te vaak doen we dingen op de automatische piloot, of we beseffen niet de achterliggende betekenis ervan. Zo kan het ook gaan met het Heilig Avondmaal. Maar dat is niet wat Christus van ons vraagt. Bovenal nodigt Hij uit tot een geesteshouding van overgave, zodat Zijn brood ons kan voeden en Zijn wijn in staat is onze geestelijke dorst te lessen.

‘Ik ben het brood dat leven geeft,’ zei Jezus. ‘Wie bij mij komt zal geen honger meer hebben, en wie in mij gelooft zal nooit meer dorst hebben.’

Johannes 6, 35

Een fijne en verbindingsvolle Witte Donderdag toegewenst!

Verder lezen?

  • Exodus 12, 1-8; 11-14
  • 1 Korinthe 11, 23-26
  • Johannes 13, 1-15