Voor mensen zonder QR-code dreigt de uitsluiting

In de zomer van 2020 droomden we nog van een nieuw normaal. Een wereld waarin je weer kunt feesten, omhelzen, kerstdiners organiseren en festivals bezoeken. En we dachten dat als we allemaal maar een beetje ons best deden, die wereld snel zou komen. Een illusie, blijkt nu. Er bestaat geen wereld post-corona, simpelweg een wereld mét corona. Nu de cijfers opnieuw stijgen, kwam in België de verplichte vaccinatie op tafel.

Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) en zijn Waalse collega Christie Morreale (PS) lanceerden maandag het idee van een verplichte QR-code voor iedere burger. Maar omdat geen enkel ander land vooralsnog bereid is zover te gaan, parkeerden de politici hun plannen voorlopig in de ijskast.

Verplichte vaccinatie

Voor ziekenhuis- en zorgpersoneel wordt vaccinatie wel verplicht. “Wij vragen om in een wet op te nemen dat alle mensen die in de zorg werken zich verplicht moeten laten vaccineren”, zei Margot Cloet, topvrouw van Zorgnet-Icuro aan VRT NWS. Wie twijfelt, krijgt twee tot drie maanden de tijd om daarover na te denken, “maar als mensen zich dan nog niet laten vaccineren, willen we dat ze ontslagen worden.”  De federale regering bereikte inmiddels een akkoord over de verplichting, die ingaat in januari 2022.

Foto door Gustavo Fring op Pexels.com

Prangende ethische vragen

Voor de verplichte vaccinatie van zorgmedewerkers is misschien nog wel iets te zeggen, maar Vandenbroucke gaat graag nog een stapje verder. Hij vindt dat er een verplichte vaccinatie moet komen voor iedereen. In vier landen – Indonesië, Turkmenistan, Tadzjikistan en Micronesië – is dat al het geval. Hoewel zo’n verplichting ertoe kan bijdragen dat het coronavirus aan kracht verliest, roept zoiets prangende ethische vragen op. Want wat doen we met de lichamelijke integriteit van burgers? En wat met ‘vaccinweigeraars’? Opsluiten of bestraffen is wat drastisch, maar een veroordeling tot paria is minstens zo effectief.

In die grijze zone zitten we eigenlijk al. Voor de ongevaccineerde medemens sluiten er steeds meer deuren. Hoewel ik er zelf bewust voor heb gekozen mij volledig te laten vaccineren, ken ik tal van mensen die evenzoveel redenen meenden te hebben om dat niet te doen. Een groep die nu dreigt tot de paria’s van de samenleving te gaan behoren.

Hellend vlak

De jaarlijkse kasteelfeesten in Ekeren, een evenement dat altijd voor iedereen toegankelijk was, kenmerkte zich dit jaar voor het eerst door dranghekken en beveiliging. Een besloten feestje voor mensen met QR-code. Wie er geen had, werd tegengehouden. Hetzelfde gebeurt aan restaurantdeuren, bij sportclubs, bij feestjes van de scouting. Zonder QR-code geen feestjes meer, geen restaurantbezoek, geen festivals of sportactiviteiten. Het zijn de franjes van het leven die dan verdwijnen. “Dat is toch allemaal voor onze veiligheid?” vraagt u zich misschien af. Natuurlijk. Maar er speelt ook iets anders. Met de verplichte QR-code is er een elektronisch uitsluitingsmechanisme geactiveerd, dat gemakkelijk tot een hellend vlak kan leiden.

Wie meent dat het zo’n vaart niet zal lopen, kan alvast een kijkje nemen in China. Kerkgangers moeten er hun bezoek registreren; bewoners van de deelprovincie Xinjiang hebben een QR-code naast de voordeur zodat veiligheidsagenten kunnen controleren of alle rekeningen betaald zijn, 170 miljoen bewakingscamera’s monitoren en registreren de bewegingen van alle burgers. Puntensystemen maken dat je bij “ongewenst” gedrag, zoals te vaak naar de kerk of moskee gaan, burgerrechten verliest. Een te laag saldo maakt dat je als ouder niet kunt kiezen naar welke school je je kind wilt sturen.

“Ik denk dat we China scherp in de gaten moeten houden, want het is de toekomst van de religieuze onderdrukking”, waarschuwde voormalig religiegezant van de VS Sam Brownback dit voorjaar.

Foto door Pixabay op Pexels.com

Beheersingsdrang

In Nederland is bijna 85 procent van de 18-plussers gevaccineerd, en ook in België geldt dat voor de grote meerderheid. Bij zo’n vaccinatiegraad zou je verwachten dat de herd immunity, waarvan ooit zo enthousiast werd gesproken, is bereikt. Maar het beeld ligt complexer, getuige de gevaccineerden en ongevaccineerden die samen de ziekenhuisbedden vullen. We hebben te maken met een ongrijpbaar virus dat niet meer zal verdwijnen, en waarmee we zo goed en kwaad als het gaat zullen moeten leren leven.

Het coronavirus weerspiegelt de fundamentele onbeheersbaarheid die eigen is aan het leven zelf. Het confronteert ons met een werkelijkheid waarvoor we in het westen al de ogen gesloten hadden: de mens is klein, kwetsbaar en sterfelijk. Het leven is minder maakbaar dan we dachten; het noodlot treft ons allemaal.

Die fundamentele onbeheersbaarheid maakt in sommige politici blijkbaar een krachtige tegenreactie los. Niet in de vorm van acceptatie of synergie, maar van een nóg sterkere drang om te beheersen. Om dat virus, dat zich voor geen gat laat vangen, er toch onder te krijgen. Om de mensen die zich onttrekken aan vacccinatiecampagnes, informatie en sensibiliserende woorden, er dan maar toe te dwingen. Je kunt je afvragen of die beheersingsdrang nog wel in het teken staat van het oorspronkelijke doel: veiligheid. Of is ze bezig een doel op zich te worden?

Pro- en antivaxxers

Brenda mag de sportclub van haar kinderen niet meer binnen, Ed verliest binnenkort mogelijk het recht om zijn zieke dochter te bezoeken. Eline en Marc worden geweigerd in restaurants, want vanuit hun antroposofische levensovertuiging staan ze kritisch tegenover vaccins. “Laat je vaccineren”, krijgen ze herhaaldelijk te horen, “dan is het toch zo opgelost?” Maar deze mensen kunnen niet; ze willen niet, wat hen tegenhoudt is het gewetensbezwaar. Het wringt bij hen dat een overheid mensen kan dwingen iets in hun lichaam te spuiten dat ze niet vertrouwen.

In het boek Kroongetuige getuigt Saraygul Sauytbay hoe Oeigoerse vrouwen in de Chinese deelstaat Xinjiang naar ‘heropvoedingskampen’ worden gestuurd en een verplicht vaccin krijgen dat hen onvruchtbaar maakt. Maar nee, zeggen wij, zo’n vaart zal het bij ons niet lopen. Wie zich niet laat vaccineren, ziet spoken.

Dat spook is naar alle waarschijnlijkheid niet het coronavaccin op zich. Maar als een samenleving uiteen dreigt te vallen in pro- en antivaxxers – een tweedeling die steeds meer tot polarisatie leidt – dan is wel degelijk de geest uit de fles. Vrijheid is een democratisch burgerrecht dat we doorlopend moeten koesteren en bewaken, en dat we als burgers samen vormgeven. De uitdaging is om daarbij uiteenlopende standpunten te respecteren, en ons af te vragen wat de reële impact is van het totaal aan verschillende keuzes die we maken; keuzes die elk afzonderlijk voortvloeien uit democratische vrijheid.

Dat vrijheid hand in hand gaat met verantwoordelijkheid, is evident. Enerzijds houdt dat in dat we alle zeilen moeten bijzetten in onze strijd tegen de pandemie; anderzijds dat we als burgers ook de verantwoordelijkheid hebben de democratie te bewaken door te voorkomen dat beheersing en controle een doel op zich worden. Op de dag dat QR-scanners de ingang naar kerk en supermarkt versperren, leidt onze samenleving aan een zwaardere ziekte dan het coronavirus.

Foto door Kevin Malik op Pexels.com

Gepubliceerd door Kelly Keasberry

Kelly Keasberry (1975) studeerde theologie aan de Universiteit Utrecht, gevolgd door Wereldreligies & Interreligieuze Dialoog en Journalistiek, beide aan de KU Leuven. Ze werkt als journalist voor het Vlaamse christelijke opinieblad Tertio en gaat als freelance predikant voor binnen diverse kerken in België en Nederland. Samen met haar man Joost en vier zonen woont ze in Antwerpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: